Апошнія месяцы паўплывалі на працу не толькі незалежных журналістаў, але і супрацоўнікаў дзяржаўных СМІ. Што змянілася ў іх рэдакцыйнай палітыцы пасля выбараў? «Наша Ніва» паспрабавала разабрацца.

Мітынг каля БТ 15 жніўня. У гэты дзень да калектыву прыехалі Наталля і Іван Эйсмант і Наталля Качанава. Фота Надзеі Бужан

Мітынг каля БТ 15 жніўня. У гэты дзень да калектыву прыехалі Наталля і Іван Эйсмант і Наталля Качанава. Фота Надзеі Бужан

Галоўныя тэмы: з канала навін у ідэалагічны рупар

Асноўныя змены — стала больш цэнзуры і прапаганды. Героі і эксперты ідэалагічна вывераныя.

«Негалоснае правіла — мы не даем у эфір меркаванні любога неафіцыйнага боку ў матэрыялах, якія датычацца палітыкі. А калі даем, то з прыніжальнай мэтай», — расказалі суразмоўцы, якія працуюць на адным з тэлеканалаў.

Галоўныя тэмы ў прынцыпе засталіся нязменныя — нарады і сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі, дасягненні сацыяльнай палітыкі (адкрыццё новых садкоў, бальніц). 

«АНТ перахапіў сцяг ідэалагічнага рупару. Цяпер увесь кантэнт прысвечаны ідэалагічнай вайне. Нават культурныя «закрывашкі» з пэўным налётам. Ніколі не было столькі «рубрык» (гэта аўтарскія стэндапы з прыватным меркаваннем журналіста на палітычную тэму кшталту таго, што робіць Ігар Тур — «НН») — раней давалі больш навін, а не вады», — апісвае сітуацыю былая супрацоўніца.

Ігар Тур смяецца са Святланы Ціханоўскай

Ігар Тур смяецца са Святланы Ціханоўскай

Тое, што прагучыць у эфіры, тэзісна спускаецца зверху — якія прозвішчы можна называць, у якіх фармулёўках расказваць пра падзеі. Асобныя сюжэты з гатовым тэкстам прыносяць спецслужбы — у іх нельга мяняць ні слова.

«Пасля выбараў былі ўведзены дзяжурствы праз дзень па аддзелах. Напрыклад, праўладныя мітынгі здымалі прадстаўнікі непалітычных аддзелаў. Раней падобныя дзяжурствы былі толькі ў выходныя: калі нешта незапланаванае здаралася, на Макаёнка быў карэспандэнт, які выязджаў на здымку. Але ў апошні час гэтых заданняў стала менш», — паведамляюць на БТ.

Дзяржаўным СМІ важна паказаць, што ў суседніх Польшчы, Літве, Украіне, дзе адбываліся дэмакратычныя змены, жывецца значна горш, чым мы думаем. У «Звяздзе», напрыклад, штотыдзень выходзяць артыкулы пра тое, што ўкраінцы не давяраюць сваёй уладзе, а Літва не дае рады эпідэміі каранавіруса.

Цэнзура адбілася нават на ранішніх шоу.

«У праграму «Новая раніца» ў госці мала каго клічуць, бо занадта вузкае кола ангажаваных персон. У праграму трэба ставіць кліпы, але цяпер выбар невялікі — з беларускіх выканаўцаў толькі Саладуха і Ланская. Астатнія ў апазіцыі», — іранізуюць журналісты, знаёмыя з сітуацыяй на СТБ.

Купалаўскі тэатр, дарэчы, у няміласць трапіў яшчэ да выбараў — пасля таго як акцёры сталі выказвацца ў падтрымку Symbal.by, на асобных каналах папрасілі не пускаць артыстаў у эфір.

Што пісаць пра апазіцыю?

З-за масавых пратэстаў ігнараваць апазіцыю, як гэта было раней, стала немагчымым.

Журналістка БТ Ксенія Лебедзева на жаночым маршы. Фота Надзеі Бужан

Журналістка БТ Ксенія Лебедзева на жаночым маршы. Фота Надзеі Бужан

«Раней пра апазіцыю хутчэй наогул нічога не згадвалі. І ніяк не называлі — маўляў, няма і ўсё тут. Зараз гэта пераважна абразлівыя формы і выразы», — дзеліцца супрацоўніца БТ.

Падобным чынам апісваюць і палітыку СТБ:

«Пра мітынгі спачатку нельга было казаць ніводнага слова. А пасля ў ход пайшлі паліттэхналогіі і паліўся паклёп. Мітынгі і пратэстоўцы — толькі ў скажоным святле».

Рэпартажы на ТБ і ў газетах мусяць паказаць пратэсты малалікімі, агрэсіўнымі і маргінальнымі. Студэнтаў, медыкаў і рабочых, якія не згодны з рэжымам, — няўдзячным выключэннем. 

Негатыўнае стаўленне транслююць і да сімвалаў пратэсту — гімна «Магутны Божа», бел-чырвона-белага сцягу. Іх упарта звязваюць з нацысцкім рэжымам.

А на беларускую мову пераходзяць у тых выпадках, калі хочуць прынізіць пратэстоўцаў. Словы «змагар», «асілак», «неверагодныя» журналісты дзяржТБ выкарыстоўваюць як абразу.

Хто прыйшоў на месцы звольненых?

Па інфармацыі «Нашай Нівы» з цэнтральных тэлеканалаў звольнілася каля 300 чалавек. Гэта рэпарцёры, аператары, святлавікі, гукарэжысёры. Яшчэ некалькі дзясяткаў чалавек сышло з дзяржаўных газет. Частка журналістаў узяла пасля выбараў працяглыя адпачынкі.

Фота Надзеі Бужан

Фота Надзеі Бужан

«Практычна нікога не набіралі пасля звальненняў. Бачна, што знізілася якасць — амаль не выкрэсліваюць усялякія канцылярызмы і страшныя абароты кшталту «в рамках осуществления реализации», — адзначаюць у БелТА.

Пра падзенне ўзроўню кажуць і на АНТ. «Аператары скардзяцца, што не могуць ездзіць на здымку з гэтымі дзецьмі».

Сітуацыю з кадрамі вырашалі па-рознаму. На АНТ хтосьці перайшоў у іншы аддзел, стажоры сталі карэспандэнтамі. Кагосьці перацягнулі з іншых каналаў. Што тычыцца забаўляльнага кантэнту, то асобныя рубрыкі проста прыбралі з эфіру. «Наша раніца» часова сыходзіла ў адпачынак. Канал паведамляў, што рабіць кантэнт нармальнай якасці замінае сыход супрацоўнікаў, «выкліканы ціскам на адных журналістаў і пераследам іншых». 

«Дэсанта Russia Today у нас фізічна не было, але матэрыялы дасылалі», — заўважаюць былыя супрацоўнікі канала.

У Белтэлерадыёкампанію падмога з Расіі прыязджала, але гэтых супрацоўнікаў не ўключалі ў штат. Патрэбы закрывалі студэнтамі. Плюс пераразмяркоўвалі абавязкі — былі работнікі, не абцяжараныя вялікай колькасцю праектаў. «Добрай раніцы, Беларусь!», адкуль быў масавы сыход журналістаў, цяпер вядуць толькі дзяўчаты. 

Пра новыя маладыя твары пісала вядучая БТ Наталля Бардзілоўская.

«На тыдні ў нас з’явіўся новы супрацоўнік. У штат БТ узялі маладую талковую дзяўчыну з дыпломам БДУ, і ў пятніцу ў яе ўжо быў добры дэбют у «Панараме». Напорыстая, смелая, стылёвая. Цяпер у нас стажыруюцца яшчэ тры студэнткі журфака. Так вакантныя месцы ў нашым кабінеце нанава запаўняюцца», — расказвала яна 11 кастрычніка пра карэспандэнцкую сетку.

На СТБ з’явілася толькі некалькі навічкоў. У астатнім канал спраўляецца сваімі сіламі. «Цудоўная матывацыя: вось дзяўчынка была журналісткай ці адміністратарам — і раптам ёй даверылі вядзенне праграмы», — так апісваюць цяперашнія магчымасці кар’ернага росту.

У будні — у сталоўцы рэдакцыі, у нядзелю — на маршы

Не ўсе журналісты, якія засталіся ў дзяржСМІ, падзяляюць «палітыку партыі». 

«Прыемна сустракаць калег у сталоўцы, а пасля ў нядзелю на маршы. Мы робім маленькія дыверсіі — то сцяг у кадры пакажам, то крэслы чырвона-белыя паставім. Ходзім у белых бранзалетах і цішотках з Symbal.by», — прызналася супрацоўніца аднаго з каналаў.

«Некаторыя просяць не адпраўляць на здымкі амапаўцаў. Былі выпадкі адмоў рабіць нешта абсурднае, нягледзячы на пагрозы звальнення», — дзеліцца іншы журналіст.

Тэлеграм-каналы: злівы, мемы, маргінальная публіцыстыка

Дагрукацца да аўдыторыі дзяржСМІ спрабуюць праз сацсеткі. Сюжэты БТ пра нядзельныя акцыі выскокваюць на YouTube ў якасці рэкламы, а старонка АНТ стаіць на прамоцыі ў Facebook.

Звычайнай з’явай сталі рэпосты сумніўных тэлеграм-каналаў. Размова не толькі пра блізкія да сілавікоў «Жоўтыя слівы» (як вядома «НН», асобныя супрацоўнікі АНТ нават стажыраваліся там). 

Піяраць маргінальны канал «Будзьма!», дзе ў публіцыстыцы практыкуюцца журналісты СБ і іх сябры-аднадумцы. Тэматыка там простая — выкрыццё пратэстоўцаў на чале са Святланай Ціханоўскай і абмеркаванне сапраўдных каштоўнасцяў (напрыклад, святкаванне Кастрычніцкай рэвалюцыі).

На што яшчэ спасылаюцца дзяржСМІ? «Шкварка News» — канал «смажаных фактаў», РПГ-27 — падборка мемаў. За расійскі парадак дня адказваюць канал журналіста Russia Today Канстанціна Прыдыбайлы і рэсурс «ИноСМИ» (ён пад крылом медыягрупы «Россия сегодня»).

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй ананімна і канфідэнцыйна?