Jury Zisier apisaŭ tryndziec, jaki sustrakaje biełarusa pa prybyćci na čyhunačny vakzał Vilni.
Raskazvajučy pra «statak sa šmatlikich dziasiatkaŭ dzikich małpaŭ-ludziej», jakija na złom hałavy skačuć pa prystupkach, kab «apynucca pieršymi ŭ vielizarnych čerhach na pašpartny kantrol», padajučy sceny, u jakich praz čarhu nie puskali chvorych i źniamohłych — tych, chto pa stanie zdaroŭja nie moh biehčy i tamu apynuŭsia ŭ chvaście čarhi, aŭtar prychodzić da biaźlitasnaj vysnovy: «Stała soramna za natoŭp biełarusaŭ. Na Zachadzie takoje stanovišča ŭjavić niemahčyma».

Ja vielmi dobra viedaju hetuju situacyju, bo čaściakom vandruju ŭ Vilniu. Ale voś što: mnie nie soramna za biełarusaŭ. Čamu — pasprabuju rastłumačyć.

1. Dazvolcie ŭsumnicca ŭ tym, što takija pavodziny nie ŭłaścivyja jeŭrapiejcam. Što my — takija dzikija i niavychavanyja, a jany — takija vykštałconyja i nikoli b nie biehli.
Adnojčy ja lacieŭ «Aŭstryjskimi avijalinijami» ź Białhrada (vajna tady jašče, skažam tak, nie zusim skončyłasia). I voś raptam rejs u Vienu admianili. Nastupny — praz sutki. Što tut rabić sutki (i što tut zdarycca praz sutki) — pytańniečka. Praź dźvie hadziny ŭ tym ža napramku byŭ vylet sierbskaj avijakampanii. I było zrazumieła: toj, chto pieršy dabiažyć da infa-terminała, moža atrymać kvitok, usie astatnija tut «pavisnuć» minimum na sutki. I voś bačyli b vy pavodziny «jeŭrapiejcaŭ» z zachodniejeŭrapiejskich krain! Tam nie tolki byŭ zabieh natoŭpu pa terminale. Tam nie tolki była ciskanina i prykryja sceny kštałtu «vas tut nie stajała»! Ludzi litaralna raŭli adno na adnaho, raźjušanyja, dziva, što nie adbyłosia bojki! A vy kažacie, «na Zachadzie niemahčyma». Zdajecca, na Zachadzie prosta trochi vyšejšy paroh, na jakim ludzi pačynajuć pavodzić siabie jak nieludzi.

2. Adčuvańnie, što biełarusy (ruskija, ukraincy, h.d.) — niavychavanyja «saŭki», pachodzić ad uspaminaŭ pra toje, jak niepryhoža časam pavodzili siabie savieckija hramadzianie. Jak dušylisia ŭ čerhach pa kiłbasu.

Jak pisali adno na adnaho danosy, kab zaniać «žyłpłošču».
Ale moj asnoŭny tezis — u tym, što ŭsio heta rabiła nie asablivaja paroda ludziej, «saŭki», niavychavanaje bydła,
a što sacyjalnaja situacyja vymušała ludziej pavodzicca mienavita tak i nijak inakš.
Takim čynam, kali my ŭpikajem «savok» i bačym prajavy «saŭka» ŭ matyvacyjach postsavieckich narodaŭ, my ŭpikajem tyja sacyjalnyja ŭmovy, u jakich ludzi lumpienavalisia. Nie ludzi jak takija sparadžali čerhi i ciskaninu ŭ ich, a deficyt. Zrazumiejcie heta i pieranakirujcie svaje zakidy da savieckaha kiraŭnictva.

3. Ciapier da hałoŭnaha.

Vidavočna, što situacyja na vilenskim čyhunačnym vakzale — nie narmalnaja.
Bolej za toje, jana naŭmysna stvoranaja jak nienarmalnaja, bo da kanca traŭnia tam usio było pa-inšamu. U siaredzinie traŭnia ja jechaŭ tym samym viečarovym ciahnikom i zapytaŭsia ŭ litoŭskaha pamiežnika: «Dyk što, jak uviaduć novy paradak, źjaviacca čerhi?» — «Kaniečnie, źjaviacca, — upeŭniena adkazaŭ toj. — Vy ž padličycie: čatyry prapusknyja punkty na ciahnik, u jakim jak minimum 200 čałaviek». H.zn. navat šarahovyja vykanaŭcy, na jakich nie było adkaznaści za biudžetavańnie prajekta, padlik-prahnazavańnie i h.d., usio razumieli.

Situacyja nialudskaja, i pavodzicca pa-ludsku ŭ joj niemahčyma.

Što było b prykładam dobrych pavodzinaŭ? Nie biehčy, iści z honaram i hodnaściu i čakać potym pad soncam ci daždžom?
Vy ŭpeŭnienyja, što jeŭrapiejcy tak siabie pavodzili b?

4. Dziŭna, što Jury Zisier nie źviartaje ŭvahi na nastupnuju akaličnaść (ci źviartaje, ale tolki dla taho, kab abvinavacić suajčyńnikaŭ): «Heta byli mienavita našy, bo dla hramadzian Litvy asobnaja čarha, jakaja praź niekalki čałaviek skončyłasia». I voś, u mianie pytańnie da hetych vysakarodnych, vychavanych, adukavanych jeŭrapiejcaŭ:

čamu jany admaŭlajuć rasavuju, połavuju siehrehacyju, ale svaimi dziejańniami z sadysckaj asałodaj nasadžajuć novuju, etnična-palityčnuju, siehrehacyju, siehrehacyju pa pašpartach?
Jany nie bačać u hetym novaha jeŭrapiejskaha šavinizmu? Čamu ja, čałaviek prosta ź inšym pašpartam, pavinien dušycca ŭ čerhach, u toj čas jak ludzi z «dobrymi» pašpartami prachodziać pa asobnaj čarzie?
Tut -tolki krok da taho, kab pa asobnaj čarzie puskać ludziej ź biełaj skuraj ci błakitnymi vačami.
Ja nie chacieŭ by vyhladać antyjeŭrapiejcam: majo serca — u Jeŭropie, tam ža, u jeŭrapiejskaj Biełarusi, prapisanaja maja duša. Ja prosta zaklikaju zadumacca pra hetuju akaličnaść i vypravić jaje.

5.

Situacyja z novym paradkam pašpartnaha kantrolu ŭ Litvie nahadvaje niejki zmročny ekśpierymient kštałtu taho, što pakazany ŭ filmie Oliviera Chiršbihiela «Das Experiment»:
jak i hety film (i jak sam Stenfardski turemny ekśpierymient, jaki pakładzieny ŭ asnovu siužeta), situacyja dakazvaje, što navat samyja vychavanyja ludzi ŭ nialudskich umovach pavodziać siabie jak žyvioły. Ja mahu navat dapuścić, što niejkija vyčvarency mohuć atrymlivać sadysckuju asałodu ad vidovišča biełarusaŭ, jakija dušacca na ŭvachodzie ŭ Jeŭropu. I što dziŭna: pra situacyju šmat pisali i ŭ Biełarusi, i ŭ Litvie. Pryčym pisali nie tolki ŭ fejsbuku, ale i ŭ bujnych miedyjach, pryčym, skažam tak, pisali nie apošnija aŭtary. Zhadajma, naprykład, voś hety dopis Viačasłava Rakickaha. Jašče ŭ červieni vilenskija ŭłady abiacali pierahledzieć niečałaviečy paradak prachodu miažy. Ale dahetul ničoha nie zroblena. I voś pytańnie: čamu? Kolki jašče čakać? Chaciełasia b pačuć adkaz, bo hetym razam źviartajemsia da boku, jaki zvyčajna daje adkazy, a nie maŭčyć, jak heta pryniata ŭ administracyj inšych krainaŭ. Biełarusaŭ padšturchoŭvajuć da taho, kab jany jechali tracić ułasnyja hrošy ŭ Varšavu? Rabili ŭłasnaj turystyčnaj Miekkaj Polšču, a nie Litvu? I chto ad hetaha budzie ščaślivy?

6.

30 traŭnia ja dla sabie pryniaŭ prostaje rašeńnie: ja nie jezdžu ŭ Vilniu na ciahnikach. Jość aŭtobusy, ich šmat, tam nichto nikoha nie prynižaje, prymušajučy da zabiehu ci šmathadzinnaha stajańnia ŭ čerhach.
Raju vam taho ž. Kab zastavacca čałaviekam, časam dastatkova prosta paźbiahać situacyj, jakija nie pakidajuć prastory dla čałaviečaha.

7. I apošniaje, pra biełarusaŭ. Jak skazaŭ adzin moj dobry siabra, pasoł maleńkaj, ale vielmi hodnaj zachodniejeŭrapiejskaj dziaržavy, «kab zrazumieć, što biełarusy — cyvilizavany, vychavany, hodny narod, jaki Jeŭropie niama čamu vučyć,

prosta pahladzicie, jak cichamirna jany stajać u čerhach na maršrutki».

Dixi!

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?