Pra toje, jak dabiŭsia adzinstva apazicyi, ci pracuje ŭ Biełarusi zamiežnaja raźviedka i čamu nie dabiŭsia davieru Łukašenki, karespandentu «Jeŭraradyjo» raskazaŭ były kiraŭnik ofisa ABSIE.

Fota aŭtara.

Fota aŭtara.

Jeŭraradyjo: Padčas pracy kiraŭnikom ofisu ABSIE ŭ Minsku vy sprabavali naładzić dyjałoh pamiž biełaruskaj uładaj i apazicyjaj. Tady z hetaha ničoha nie atrymałasia, ale i zaraz hučać zakliki da takoha dyjałohu, pra nieabchodnaść źmienaŭ «praz transfarmacyju režymu Łukašenki». Vy ŭ mahčymaść takoj transfarmacyi vierycie?

Chans-Hieorh Vik: Ja nie mahu skazać, što ja vieru ŭ transfarmacyju režymu Łukašenki, ale ja nie vyklučaju taho, što jon sam (Alaksandr Łukašenka. — zaŭv. Jeŭraradyjo) pryjdzie da vysnovy, što siońniašni kurs, jakim ruchajecca Biełaruś, viadzie ŭ tupik.

Jak, darečy, i toj kurs, jakim idzie Rasija. Niekali Andropaŭ skazaŭ, što sacyjalistyčnaja płanavaja sistema nie kankurentazdolnaja — heta było ŭ moj čas, u časy «vialikaj stahnacyi Savieckaha Sajuzu». A zaraz my bačym, što i sistema dziaržaŭnaj industryjalizacyi nie efiektyŭnaja, jana nie pracuje.

Chacia b tamu, što karupcyja najbolš mocnaja mienavita ŭ dziaržaŭnych strukturach. Heta vidavočna ŭsim, i tamu ja nie vyklučaju, što Łukašenka moža źmianicca, jak i Rasija, ale kali heta moža adbycca — heta ich rašeńnie.

Jeŭraradyjo: U Minsku vam davodziłasia sustrakacca z pradstaŭnikami biełaruskaj apazicyi…

Chans-Hieorh Vik: Davajcie pačniom z taho, što ja pradstaŭlaŭ ABSIE — ja pracavaŭ jak z uładaj, tak i z apazicyjaj dy hramadskimi strukturami. Hetym ja zajmaŭsia z 1997 pa 2001 hod. I majoj metaj było znajści niejki ahulny libieralny kampramis dla ŭsich, kab pačalisia demakratyčnyja pracesy.

I Łukašenka ŭ hetych pracesach udzielničaŭ. Skažu ščyra: kali b da ŭłady nie pryjšoŭ Pucin, u nas ŭsio b atrymałasia! Druhoje: u dyktatarskich režymach apazicyja — zaŭždy samaje słaboje miesca. Ułada imkniecca padryvać apazicyjnuju dziejnaść pa vyznačeńni.

A kantrol nad ŚMI aznačaje, što luboha čałavieka možna «vystavić u drennym śviatle», zrabić ź jaho ahidnuju asobu. Ale kali zaŭtra pravieści svabodnyja vybary, to Łukašenka vymušany budzie syści adrazu. Nie vyklučana, što praz 4-5 hadoŭ jon vierniecca, ale zaraz vidavočna — jon «krychu» pierahnuŭ pałku.

Jeŭraradyjo: Ale z tych časoŭ biełaruskaja apazicyja mała źmianiłasia: i lidary faktyčna tyja ž zastalisia, i stratehija taja ž. Kali Jeŭrasajuz, da prykładu, pavialičyć padtrymku biełaruskaj apazicyi, jaje finansavańnie, ci dapamoža heta demakratam dabicca źmienaŭ?

Chans-Hieorh Vik: U lubym vypadku ad takoj padtrymki vyjhraje hramadzianskaja supolnaść. U toj ža čas ja kažu, što i siońnia Jeŭrasajuz nie pavinien spyniać sproby dyjałohu z uładaj. Viedajecie, ja nie pryhadaju nivodnaha inšaha jeŭrapiejskaha palityka, jaki b razmaŭlaŭ z Łukašenkam tak časta, jak heta rabiŭ ja.

Na žal, jon nie daje siabie ŭciahnuć u paŭnavartasny dyjałoh — nie viedaju čamu. Ale razmaŭlać treba z usimi. Što da apazicyi… Viedajecie, na prezidenckich vybarach 2001 hoda, ź niekatoraj padtrymkaj z majho boku, apazicyja ŭsio ž pryjšła da taho, što Uładzimir Hančyryk staŭ adzinym kandydatam.

Jon navat atrymaŭ padtrymku i Vašynhtona, i Maskvy — Łukašenka tady siabie pavodziŭ tak, što Pucin zastaŭsia ŭ toj situacyi niejtralnym. Tady Łukašenka byŭ vielmi blizka da taho, kab dziakujučy vybaram… kab jon nie byŭ pieraabrany. Ale, na žal, časam šansy hublajucca, i tady zastajecca spadziavacca na novyja šansy.

Jeŭraradyjo: Jak vam udałosia dabicca «abjadnańnia apazicyi»?

Chans-Hieorh Vik: Kali ja ŭ 1997 hodzie pryjechaŭ u Biełaruś, mnie praktyčna kožny kazaŭ: «Ja dakładna budu nastupnym prezidentam! Narod mianie abiare i za mnoj pojdzie!» I ja pačaŭ razmaŭlać paasobku z roznymi ludźmi, pytacca: «A jak vy sabie heta ŭjaŭlajecie?

A jak hladzicie na takija mahčymaści kampramisu?» I ŭ nas pačalisia sustrečy ŭ ABSIE roznych bakoŭ, roznych udzielnikaŭ palityčnaha pracesu. Na takich sustrečach adbyvałasia šmat cikavaha. Ja raspaviadaŭ, jak u Jeŭrasajuzie adbyvajecca praces farmavańnia kaalicyj, jak znachodzicca palityčny kampramis.

Spačatku Łukašenka mnie zajaviŭ: «Vy nikoli nie zmožacie hetaha dasiahnuć — apazicyja ni na što nie vartaja, jany nikoli nie siaduć za adzin stoł». Jak bačycie, usiaho dabicca možna.

Jeŭraradyjo: Kažuć, što byłych raźviedčykaŭ nie byvaje…

Chans-Hieorh Vik: Choć ja i sapraŭdy piać hadoŭ kiravaŭ Słužbaj źniešniaj raźviedki FRH, ale ŭsio ž siabie liču čałaviekam mižnarodnaj palityki. Ja prosta ihraŭ na samych roznych pijanina. Pracavaŭ na samych roznych nakirunkach, jakija ŭ sukupnaści stvarajuć źniešniuju palityku.

Jeŭraradyjo: Moža, raskažacie praŭdu — ci vialikaja ahienturnaja sietka zastałasia ŭ vas u Biełarusi?

Chans-Hieorh Vik: Dziejnaść słužby, jakoj ja kiravaŭ, była ŭ tym, kab źbirać infarmacyju z dapamohaj ludziej i techniki pa vyznačanych nakirunkach. Dla taho, kab naš urad mieŭ hruntoŭnuju bazu dla pryniaćcia rašeńniaŭ.

Z-za taho, što Biełaruś ujaŭlaje ź siabie prablemu na mižnarodnaj arenie, to, adpaviedna, našy słužby biaśpieki nazirajuć za raźvićciom situacyi ŭ Biełarusi. Ale my nie špijonim!

Davier hramadzianina značyć bolš, čym taja infarmacyja pra jaho asabistaje žyćcio, jakuju my takim čynam možam zdabyć. Navat na mižnarodnaj arenie palityki ŭ śpiecsłužbaŭ jość abmiežavańni, jakija strymlivajuć jaje dziejnaść.

Tym nie mienš Biełaruś nie taja kraina, dzie niama nijakaj palityčnaj ryzyki, i mienavita tamu tam viadziecca peŭnaje nazirańnie za situacyjaj. Praŭda, bolšaść u hetym nakirunku pracuje z ambasad, my — nie! Baču, vy chočacie zapytacca, čamu našy śpiecsłužby nie pracujuć ź niamieckich ambasad.

A tamu što Hiermanija choča zastavacca partnioram, jaki zasłuhoŭvaje davier. Heta aznačaje, što ŭsie nazirańni i zbor infarmacyi pavinny adbyvacca pa-za ambasadaj. Inšyja krainy z-za hetaha navat śmiajucca z nas. Ale zatoje my ŭ adkaz atrymoŭvajem davier.

I my hety davier majem, niahledziačy na toje, što ŭ našaj sumiesnaj historyi byli 40-ja hady minułaha stahodździa. Na našaj nacyi znak Kaina — my viedajem, što takoje złačynstva. Ale my viedajem i što takoje davier. Heta — samaja darahaja valuta.

Jeŭraradyjo: Ja zrazumieŭ: vy ŭvachodzicie da ludziej u davier, i jany sami raskazvajuć vam usie svaje sakrety — bo daviarajuć vam!

Chans-Hieorh Vik: Tak i jość! Zaŭsiody, kali ja sustrakaŭsia z čałaviekam, jaki choča mnie niešta paviedamić, ja pačynaŭ razmovu z pytańniaŭ pra toje, jak jaho spravy, što ŭ jaho siamji adbyvajecca, kudy jon jeździŭ adpačyvać. Takim čynam zakładajecca padmurak davieru. I tady jamu, mahčyma, budzie praściej mnie niešta paviedamić, navat kali heta niešta niepryjemnaje ci niehatyŭnaje.

Jeŭraradyjo: Čamu ž vam nie ŭdałosia zavajavać davier Łukašenki?

Chans-Hieorh Vik: Peŭny čas taki davier u mianie byŭ. Ale kali ŭ jaho pačało składvacca ŭražańnie, što ABSIE stała zanadta mocnyja pazicyi zajmać, zanadta ŭpłyvovyja, jon źmianiŭ svajo staŭleńnie.

Pamiatajecie, u toj čas Manajeŭ pravodziŭ apytańnie na temu «Jakija samyja pavažanyja dziaržaŭnyja struktury?» i adkazy byli: armija, carkva, prezident, a adrazu za im išło ABSIE. Heta stała zanadta niebiaśpiečnym — ja staŭ vielmi zaŭvažnym. Ale tady heta było mnie nieabchodnym dla taho, kab zrabić sprobu abjadnańnia apazicyi.

Kab uźniać pavahu da apazicyi na mižnarodnaj arenie paśla taho, jak jaje vykinuli z parłamienckaj dziejnaści, z aficyjnaj śfiery. Toje, što Hančaryka ŭ toj čas padtrymali mižnarodnyja prafsajuzy, inšyja struktury, stała mahčymym jašče i tamu, što ABSIE tak aktyŭna dziejničała. Heta stała žoŭtym, ci navat čyrvonym sihnałam dla Łukašenki.

A tut jašče i Pucin, jak toj anioł-achoŭnik, pačaŭ da jaho padlatać. Ale ruki nikoli nielha apuskać. Tolki chaču adznačyć: u Hiermanii i Jeŭrasajuza niama impierskich płanaŭ, my nikoha nie sprabujem da siabie siłkom zaciahnuć. My — mahnit, jaki pryciahvaje inšyja krainy.

Jeŭraradyjo: Kali ŭžo zajšła razmova pra padtrymku apazicyi i źmienu ŭłady, to možna pryhadać i inšyja prykłady, kali za dziaržpieravarotami ŭ asobnych krainach tarčali vušy zamiežnych śpiecsłužb. Ci razhladaŭsia taki varyjant u dačynieńni da Biełarusi?

Chans-Hieorh Vik: Sprava ŭ tym, što dla nas źmiena asoby ci źmiena kadravaha składu nie tak važnyja, jak źmiena sistemy. A dla ŭstalavańnia demakratyčnaj sistemy nieabchodny hruntoŭny padmurak u hramadstvie.

I tamu my imkniomsia da taho, kab pracavać ź jak maha bolšaj kolkaściu pradstaŭnikoŭ hramadzianskaj supolnaści. Biez taho, kab niekaha adnaho nazyvać lidaram hetaj supolnaści. Nam vielmi važna, kab hramadstva źmianiałasia, kab była baza, było jak maha šyrejšaje pryniaćcie źmieny režymu ludźmi.

Kab nie było tak, jak va Ukrainie, dzie byli demakratyčnyja vybary, była źmiena ŭłady, ale nie było dastatkova elit, jakija mahli b nieści heta štandar dalej, vieści da novych źmienaŭ ludziej.

My chočam, kab hetyja «droždžy» byli zakładzienyja ŭ hramadstvie jak maha šyrej i ŭ hramadstvie adbyvałasia raźvićcio i rost lidaraŭ, jakija b mahli vieści za saboj ludziej. 

Jeŭraradyjo: Na vybarach 2010 hoda ahułam było 10 kandydataŭ — da adzinaha apazicyja tak i nie damoviłasia. U 2015 hodzie — iznoŭ jany nie vybieruć adzinaha?!

Chans-Hieorh Vik: Jak ja kazaŭ, u 1997 hodzie kožny byŭ upeŭnieny, što voś jon adzin taki i jon usio sam zmoža zrabić. Ale ja zaŭvažaju: faktyčna, nacyja ŭ vas uźnikaje ŭ pracesie treńnia ab Łukašenku. Vy ŭśmichajeciesia, ale heta tak! Nacyja vučycca. Vučycca abychodzicca z takoj asobaj, jak Łukašenka. A taksama nacyja vučycca ŭ hetaj situacyi budavać adnosiny z susiedziami — Litvoj, Polščaj, navat z Hiermanijaj.

Jeŭraradyjo: Ci pahadzilisia b vy zaraz pryjechać u Biełaruś kiraŭnikom niejkaha mižnarodnaha ofisu ci misii?

Chans-Hieorh Vik: Heta zaležyć ad kankretnaha mandatu. Kali ja byŭ kiraŭnikom ofisu ŭ ABSIE, u nas byŭ dobry mandat, paŭnavartasny. Nam nie treba było kožny raz pytacca ŭ biełaruskaha kiraŭnictva, ci možam my niešta zrabić ci nie.

I kali mandat budzie dobry, to ja hatovy heta jašče raz zrabić — pryjechać u Biełaruś. Tema transfarmacyi postkamunistyčnych krain vielmi cikavaja.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?