Paśla abjadnańnia Hiermanii Bierlin pieratvaryŭsia ŭ adnu z kulturnych stalic Jeŭropy. Choć maštabnyja budaŭničyja pracy va ŭschodniaj jaho častcy — stalicy byłoj HDR — praciahvajucca i siońnia, praz 25 hadoŭ paśla padzieńnia Bierlinskaha muru. Časam heta vyklikaje navat dyskamfort.

Asablivym udaram dla našych purystaŭ ad restaŭracyi stanie vyhlad bietonnaj sparudy Bierlinskaha zamka, jaki adbudoŭvajecca litaralna na vačach. Zimovaja rezidencyja pruskich karaloŭ i hiermanskich impierataraŭ, mocna paškodžanaja padčas Druhoj cuśvietnaj vajny, była kančatkova razabranaja ŭ 1950 h. pavodle zahadu Valtera Ulbrychta.

Hetaje aholenaje šeraje cieła, jakoje na starym miescy musić u svaich praporcyjach paŭtaryć daŭni budynak z uznaŭleńniem histaryčnych fasadaŭ, vyhladaje nie mienš, a moža i bolš šakujučym za vilenski Nižni zamak padčas taksama bietonnaj adbudovy.

   Berliner Stadtschloss). Adbudova.

 Berliner Stadtschloss). Adbudova.

Što jaŭna pahoršyłasia ad hedeeraŭskich časoŭ, dyk heta Alaksandar-plac

niekali publičnaje serca ŭschodnieniamieckaj stalicy. Siońnia heta prastora apanavanaja raznamasnaj pryjezžaj publikaj, jakaja nie saromiejecca śmiecić, a pavietra płoščy zalitaje harełym pacham tannaha fastfudu. Ale, mahčyma, heta ŭsio kidajecca ŭ vočy dla padarožnika ź Minska — horada sa sterylizavanym centram.

Usio ž Bierlin — horad fantastyčnych muziejaŭ.

Na Muziejnaj vyśpie (Museumsinsel) pasiarod raki Špreje praciahvajucca maštabnyja rekanstrukcyi ŭsiaho kompleksa muziejaŭ suśvietnych skarbaŭ — Pierhamon-muzieja, Staroha muzieja, Muzieja Bade, Staroj Nacyjanalnaj halerei… Usie hetyja asobnyja budynki XIX st. buduć złučany krytymi, u tym liku padziemnymi, pierachodami i pa adnym kvitku možna budzie ceły dzień vandravać u hetym suzorji kulturnaj spadčyny čałaviectva.

Ale ŭ našyja dni ŭ Bierlinie adbyvajecca adna vielmi admietnaja vystava, jakaja naradžaje dumki ŭvohule pra reprezientacyju historyi ŭ sučasnaj Jeŭropie.

Havorka pojdzie pra maštabnuju vystavu «Niamieckaja historyja ŭ karcinach i śviedčańniach» («Deutsche Geschichte in Bildern und Zeugnissen») u Niamieckim histaryčnym muziei ŭ budynku Cejhhaŭza (arsienału), na Unter den Linden, jakraz nasuprać Muziejnaj vyspy.

Admietnaść kancepcyi vystavy ŭ tym, što kožnuju epochu ilustrujuć tvory mastactva ci pradmiety, jakija pachodziać mienavita z tych časoŭ, a nie artefakty, stvoranyja ŭ paźniejšyja pieryjady.

Ź inšaha boku, heta biezumoŭna vielmi ambitnaja i ryzykoŭnaja zadača — u ramkach adnoj vystavy, niachaj i vialikaj, pakazać dvuchtysiačahadovuju historyju naroda, ziemli jakoha sapraŭdy znachodziacca ŭ sercy Jeŭropy.

Raźmiaščeńnie artefaktaŭ na vystavie zroblena pavodle schiemy pieryjadyzacyi niamieckaj historyi: ad Siaredniaviečča da Refarmacyi; ad Refarmacyi da Francuzskaj revalucyi; ad Hiermanskaj Impieryi da Pieršaj suśvietnaj vajny; paśla Viejmarskaja respublika, nacyscki režym i Druhaja suśvietnaja vajna; padzielenaja Hiermanija i novaje Uźjadnańnie.

Bierlinskaja vystava daje mahčymaść pabačyć artefakty, jakija raniej mahli padavacca vynachodnictvam lehiendaŭ ci filmaŭ žachaŭ.

Naprykład, maska «čumnoha lekara» z charakternaj dziubaj.

U siaredniaviečnaj i reniesansnaj kultury Jeŭropy vypracavaŭsia vobraz lekara, asnoŭnym abaviazkam jakoha było lekavańnie chvorych na bubonnuju čumu, ci «čornuju śmierć» padčas epidemij-pošaściaŭ. Pry tahačasnym uzroŭni miedycyny heta nie mahło być lekavańniem, chutčej sprobaju prafiłaktyki pašyreńnia zachvorvańnia. Asablivaściu «čumnych lekaraŭ» byŭ achoŭny kaścium z «nasataj» maskaj, jakaja nahadvała ptušynuju dziubu. Praŭda, u zakončanym vyhladzie kaścium źjaŭviŭsia dosyć pozna — u 1619 h., i skanstrujavaŭ jaho francuzski miedyk Šarl de Łorm. Aproč maski, kaścium uklučaŭ u siabie daŭhi płašč, vuzkija štany, palčatki, boty i kapialuch. Usie hetyja elemienty byli zroblenyja z navoščanaj skury.

Na bierlinskaj vystavie možna pabačyć aryhinalnuju masku «čumnoha lekara» ChVII st.

Ale ŭ čym palahała funkcyja dziuby? U toj čas jašče ličyłasia, što chvaroba pieradajecca praz pavietra. Dziuba musiła abaranić lekara ad zarazy — jaje končyk byŭ zapoŭnieny pachučymi lekavymi ziołkami.

Tolki ŭ kancy XIX st. byli vyjaŭleny bakteryi čumnoj pałački — uzbudžalniki chvaroby, pieranosčykami jakoj vystupajuć błochi roznych vidaŭ. A ŭzbudžalnikami infiekcyi źjaŭlajucca hryzuny. Takim čynam,

čuma pieradajecca kantaktnym šlacham, a nie praz pavietra.

Usiaho hetaha ŭ Siaredniavieččy ludzi nie viedali, tamu tak abvostrana reahavali na smurod, jaki ŭtvaraŭsia padčas raźvićcia chvaroby. Zrešty, svaju pazityŭnuju funkcyju «ptušynyja» dziuby fantasmaharyčnych masak vykonvali — jany palahčali dychańnie lekara, padmianiajučy pach chvaroby kisła-saładžavym vodaram ziołak.

Praź śpiecyfičny źniešni vyhlad i mistyčny areoł vobraz «čumnoha lekara» zaŭvažna paŭpłyvaŭ na jeŭrapiejskuju kulturu: maska ź dziubaj stała pratatypam znakamitaj maski vieniecyjanskaha karnavała.

   Maska «čumnoha lekara».

 Maska «čumnoha lekara».

Vyjavy i artefakty bierlinskaj vystavy dajuć nam mahčymaść pierahledzieć našyja stereatypy i pra pory hodu. Adkryćciom moža stać tvorčaść niamieckaha mastaka Dunajskaj škoły pieršaj pałovy XVI st. Jorha Brojia Starejšaha (1475/80—1537). U jahonym Aŭhsbrhskim miesiacovym cykle, jaki składajecca z čatyroch pałotnaŭ vialikaha maštabu, takija

zvykłyja nam siezony majuć zusim inšuju kanfihuracyju: viasna — heta studzień, luty, sakavik; leta, adpaviedna, heta krasavik, maj, červień; vosień — lipień, žnivień, vierasień; zima ž — kastryčnik, listapad, śniežań.

Takim čynam, my bačym padzieł hodu na pieryjady całkam pavodle ahrarnych cykłaŭ, sinchranizavanych z soniečnym kalendarom — dniami soncastajańnia i raŭnadzienstva.

  Jorhan Broj Starejšy. Zima (Kastryčnik – Listapad – Śniežań). Frahmient.

Jorhan Broj Starejšy. Zima (Kastryčnik – Listapad – Śniežań). Frahmient.

Uvohule, XVI st. było najvažniejšym u vyrašeńni dalejšaha losu Hiermanii. U hetuju epochu Refarmacyi adbyvajecca farmavańnie kancepcyi niamieckaj jednaści.

Bavarski histaryjohraf i fiłołah Johan Aviencin (1477—1534) byŭ zaniaty pošukam miesca Germania ŭ suśvietnaj historyi i abhruntavańnia jaje asobnaj misii. Germania Aviencina ŭźnikła jak niešta žyvoje i pulsujučaje ŭ procilehłaść zastyłamu rymskamu śvietu. Kancepcyja jednaści Hiermanii farmavałasia, takim čynam, u procistaŭleńni Antyčnaści i tysiačahadovaj łacinamoŭnaj tradycyi, niamiecki śviet «adšturchoŭvaŭsia» ad rymskaha.

Možna navat śćviardžać, što Hiermanija maje niaščasnuju historyju. U adroźnieńni ad francuzskaha rycarstva, niamieckija vajenna-słužyłaje sasłoŭ nie było ŭ poŭnym sensie niezaležnym, a tolki vajennymi słuhami svaich sieńjoraŭ. Mahčyma, u hetym i byŭ zakładzieny sacyjalny kod dalejšych kataklizmaŭ niamieckaj historyi.

Tamu bierlinskaja vystava moža ździvić niejtralnaściu padačy historyi XX st. A taksama tatalnaj adsutnaściu Uschodniaj Jeŭropy.

U ekspazicyi, pryśviečanaj Pieršaj suśvietnaj vajnie, praktyčna nie pradstaŭleny padziei na Uschodnim froncie, chiba što tolki zdymak z zaklučeńnia Brest-Litoŭskaha miru.

Niama ni źniščanaj Smarhoni, ni kiłamietraŭ niamieckich akopaŭ i hruntoŭnych bietonnych blindažoŭ, jakija i siońnia zastajucca častkaju łandšaftu Zachodniaj Biełarusi.

Zatoje ŭ załach vielmi dobra pradstaŭlenaja francuzskaja i amierykanskaja amunicyja.

Jašče bolšuju naściarožanaść vyklikaje reprezientacyja nacysckaha pieryjadu. Na susiednich stendach možna prasłuchać pramovy lidaraŭ niamieckaj sacyjał-demakratyi, źniščanych u kancłahierach, i vystup Adolfa Hitlera.

Kali nie mieć bazavaha razumieńniaŭ, da čaho pryvioŭ nacyscki tatalitaryzm Hiermaniju i Jeŭropu, moža skłaścisia ŭražańnie, što 1930-ja hady padadzieny na bierlinskaj vystavie zvyšniejtralna. Taksama i pieryjad Druhoj suśvietnaj bahata prailustravany płakatami i artefaktami. Jość taki cikavy ekspanat, jak ruchavik pieršaj u śviecie balistyčnaj rakiety dalniaha dziejańnia Fau-2, jakaja ŭ 1944 h. ździejśniła pieršy ŭ historyi subarbitalny kaśmičny palot, dasiahnuŭšy vyšyni 188 km. Heta, biezumoŭna, byŭ techničny praryŭ. Ale poruč ź im vielmi słaba pradstaŭlenyja razbureńni Łondana mienavita hetymi rakietami — «zbrojaj adpłaty».

Taki palitkarektny padychod arhanizataraŭ vystavy da adlustravańnia traŭmaŭ XX st. mianie azadačyŭ.

Tłumačeńnie abranaj vizualnaj kancepcyi ja mahu znajści tolki ŭ tym, što ŭ niamieckich škołach vykładańnie čornych pierydaŭ niamieckaj historyi naładžana vielmi dobra.

Moža, tamu stvaralniki vystavy imknulisia adyści ad zališniaj dydaktyčnaści, razumiejučy, što acenačnyja sudžeńni niamieckaje hramadstva ŭžo maje. Pierad nami razhortvajecca tolki vizualny šerah historyi, a nie sproby jaje interpretacyi.

«Hitler – miortvy». Śpiecvypusk amierykanskaj vajskovaj haziety «The Stars and Stripes», 2 maja 1945.

«Hitler – miortvy». Śpiecvypusk amierykanskaj vajskovaj haziety «The Stars and Stripes», 2 maja 1945.

Ale taki padychod pravakuje pytańni adnosna pierśpiektyvaŭ školnaha vykładańnia historyi ŭ Jeŭropie ŭ najbližejšaj budučyni. Adzin viadomy brytanski biełarusist skardziŭsia mnie, što ŭ kłasie jahonaj dački ŭžo niama takoha školnaha pradmietu, jak historyja. Isnujuć tematyčnyja błoki pa asobnych prablemach. Dačka našaha znajomaha dva razy prasłuchała kurs pa niamieckim tatalitaryźmie, ale cistemnaha vykładańnia anhlijskaj historyi ŭ škołach Brytanii niama. Čamu? A jak vykładać historyju asobnaj nievialikaj vyspy ŭ kłasie, dzie anhličanie znachodziacca ŭ mienšaści, a bolšaść navučencaŭ składajuć dzieci mihrantaŭ. Tamu brytanskija školniki nie viedajuć imionaŭ anhlijskich karaloŭ, choć sioletniaja cyrymonija pierapachavańnia pareštkaŭ karala Ryčarda III pakazała, što anhličanie cikaviacca nacyjanalnaj historyjaj. Ad pradmietnaha vykładańnia ŭ škołach da 2020 h. admovicca i Finlandyja, dzie adbudziecca pierachod da vykładańnia pavodle temaŭ.

Razmyvańnie histaryčnaj śviadomaści na Zachadzie kantrastuje z pašyreńniem histaryčnaha naratyvu i sprobaj vybudovy mietanaratyvu — univiersalnaj sistemy apoviadu pra historyju, — na ŭschodzie kantynienta: u Rasii, Ukrainie, Biełarusi, Litvie.

Hiermanija ž ź jaje traŭmatyčnym minułym jašče nie moža admovicca ad sistemnaha vykładańnia historyi ŭ škole. I na bierlinskaj vystavie taksama zaŭvažna šmat staršakłaśnikaŭ, jakija prychodziać samastojna, biez arhanizavanych hrup. Samyja cikavyja temy dla ich — Siaredniaviečča i HDR. Tak, HDR pastupova robicca papularnaj temaj. Realii ŭschodnieniamieckaj dziaržavy źnikajuć, ale kulturnyja znaki jaje zastajucca.

Tema padzielenaj Hiermanii pradstaŭlenaja na vystavie dosyć kantrastna i efiektna — praktyčna

nasuprać adzin adnaho stajać dva narodnyja małalitražnyja aŭtamabili dźviuch Hiermanij — «Žuk» (Falsvahien) i «Trabi» (Trabant). Technałahičnaje pieršynstvo navidavoku.

Ale ŭsia simvolika DDR, płakaty i sinija halštuki FDJ (Freie Deutsche Jugend — uschodnie-niamiecki kamsamoł) pryciahvajuć niamieckuju moładź svajoj novaj ekzatyčnaściu. Užo paźniej ja pračytaŭ, što cełyja kłasy u sučasnych niamieckich škołach hulajuć u rolevyja hulni — «adzin dzień u FDJ», «letnija vakacyi ŭ łahiery FDJ» i h.d. Najbolš papularnyja takija hulni jakraz u zachodniaj častcy Hiermanii.

U hetym fakcie, moža, trochi śpiekulatyŭna bačycca simvał taho, što novaja abjadanania Hiermanija jašče znachodzicca na razdarožžy, u pošuku stratehičnaj linii svajho raźvićcia i asensavańnia historyi.

Ad Hiermanii tak šmat zaležyć u sučasnaj Jeŭropie, ale mnohija mientalnyja supiarečnaści niamieckaj śviadomaści tak i nie źniatyja. Cikavaja i supiarečlivaja vystava «Niamieckaja historyja ŭ karcinach i śviedčańniach» ŭjaŭlajecca dobraj ilustracyjaj hetych pracesaŭ.

 

Karysnaja infarmacyja

Niamiecki histaryčny muziej, Cejhhauz (Deutsches Historisches Museum, Zeughaus), Unter den Linden, 2.

 

Pracuje štodzionna z 10 da 18 hadzin.

Košt kvitka: 8 jeŭra (trochi daražej za ŭvachod ŭ Niaśvižski zamak — 100.000 bieł. rub.)

Internet-staronka vystavy

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0