Ivan Łuckievič

Ivan Łuckievič

Razam z bratam Antonam, Ivan Łuckievič, možna skazać, byŭ siarod tych, chto raspracavaŭ ideju niezaležnaści Biełarusi. Łuckievičy zasnavali pieršyja biełaruskija haziety «Našu Dolu» i «Našu Nivu», abviaščali niezaležnaść BNR.

Anton Łuckievič.

Anton Łuckievič.

Łuckievič naradziŭsia ŭ horadzie Šaŭli (siońniašni litoŭski Šaŭlaj) Kovienskaj hubierni ŭ 1881 hodzie.

Pomnik «Strałok» (ci «Załaty chłopčyk» jak nazyvajuć jaho miascovyja) ŭ Šaŭlai. Pomnik pryśviečany bitvie 1236 hoda, kali miascovyja žychary raźbili livonskich rycaraŭ. Taksama - heta soniečny hadzińnik.

Pomnik «Strałok» (ci «Załaty chłopčyk» jak nazyvajuć jaho miascovyja) ŭ Šaŭlai. Pomnik pryśviečany bitvie 1236 hoda, kali miascovyja žychary raźbili livonskich rycaraŭ. Taksama - heta soniečny hadzińnik.

Siońnia ŭ Šaŭlai žyvie kala 100 tysiač čałaviek. Heta zvyčajny akuratny jeŭrapiejski haradok. Praŭda, savieckaje minułaje vydaje architektura: chruščoŭki, administratyŭnyja budynki.

Zatym siamja pierajechała ŭ Libavu (siońniašniaja Lijepaja ŭ Łatvii). Jahony baćka, štabs-kapitan Jan Balasłaŭ Łuckievič, słužyŭ na Libava-Romienskaj čyhuncy. Jan Balasłaŭ siabravaŭ z Dunin-Marcinkievičam. Anton Łuckievič uzhadvaŭ, što ich vialikaja siamja zaŭsiody žyła ŭspaminami ab paŭstańni 1863-ha, u jakim udzielničaŭ backaŭ brat, Stefan, i ideałami demakratyzmu francuzskaj revalucyi. Samo saboju, nie mahło heta nie adbicca i na dzieciach.

Ivan vučyŭsia ŭ Libaŭskaj himnazii, zatym u kłasičnaj himnazii ŭ Minsku. Pastupiŭ u Pieciarburhski ŭniviersitet na jurydyčny fakultet. Akramia taho, Ivan usio žyćcio cikaviŭsia historyjaj — tamu pačaŭ zajmacca i ŭ Archieałahičnym instytucie ŭ Maskvie.

Praŭda, vučobie pieraškadžała palityčnaja aktyŭnaść Łuckieviča.

Ivan i Anton — adny sa stvaralnikaŭ Biełaruskaj revalucyjnaj hramady (paźniej partyju pierajmienavali ŭ Biełaruskuju sacyjalistyčnuju hramadu). U 1903 hodzie Ivan za svaju palityčnuju dziejnaść uvohule trapiŭ u turmu. Jon braŭ aktyŭny ŭdzieł u padziejach 1905 hoda ŭ Minsku. U vyniku, u 1906 hodzie Ivan razam z bratam Antonam vyrašajuć schavacca ŭ Vilni.

Tam braty razhortvajuć svaju dziejnaść: Jan inicyjuje vydańnie revalucyjna-demakratyčnaj haziety «Naša dola». Darečy, ź siami numaroŭ haziety 4 kanfiskavali, a siomy źniščyli jašče ŭ nabory. Paśla, u tym ža 1906 hodzie, zasnoŭvajuć i hazietu «Naša Niva». To bok, faktyčna, Ivan i Anton Łuckievičy i stali zasnavalnikami biełaruskaha druku.

Budynak, dzie raźmiaščałasia redakcyja «Našaj Nivy» ŭ 1914—15 hadach.

Budynak, dzie raźmiaščałasia redakcyja «Našaj Nivy» ŭ 1914—15 hadach.

Pamiać ab haziecie žyvaja i ŭ sučasnaj Vilni.

Ciapier u budynku byłoj redakcyi pracuje nataryjalnaja kantora.

Ciapier u budynku byłoj redakcyi pracuje nataryjalnaja kantora.

Taja «Naša Niva» pazicyjanavała siabie jak «hazieta dla ŭsich biełarusaŭ». U joj pišuć najlepšyja intelektualnyja siły: Janka Kupała, Jakub Kołas, Maksim Bahdanovič, Vacłaŭ Łastoŭski, Źmitrok Biadula, Jadvihin Š. 

Dom 11 pa vulicy Daminikanskaj. Tut była kniharnia Maryi Piasieckaj, dzie možna było atrymać śviežy numar spačatku «Našaj doli», a paźniej i «Našaj Nivy»

Dom 11 pa vulicy Daminikanskaj. Tut była kniharnia Maryi Piasieckaj, dzie možna było atrymać śviežy numar spačatku «Našaj doli», a paźniej i «Našaj Nivy»

Niekatoryja z «zanadta rezkich» numaroŭ tahačasnaj «NN» kanfiskujuć, adnak hazieta isnuje, vydajecca i nabyvaje viadomaść.

U hetym «Domie z atłantami» na rahu Zavalnaj i Trockaj znachodziłasia redakcyja «Našaj Nivy» ŭ 1907 hodzie. A raniej siudy chadziŭ na pracu Bahuševič, kali byŭ advakatam

U hetym «Domie z atłantami» na rahu Zavalnaj i Trockaj znachodziłasia redakcyja «Našaj Nivy» ŭ 1907 hodzie. A raniej siudy chadziŭ na pracu Bahuševič, kali byŭ advakatam

Akramia hramadska-palityčnaj dziejnaści, Ivan Łuckievič praciahvaje cikavicca historyjaj i etnahrafijaj. Jon kalekcyjanuje biełaruskija staražytnaści, biełaruskija knihi i rukapisy. Spačatku kalekcyja Łuckieviča źmiaščajecca pry redakcyi «Našaj Nivy», ale paźniej, u 1918 hodzie Ivan zasnoŭvaje Biełaruskaje navukovaje tavarystva i pieradaje svaje skarby jamu. Taksama jon publikuje navukova-publicystyčnyja pracy pa biełaruskaj historyi, mastactvie. 

Budynak pa Zavalnaj, 5. Tut taksama mieściłasia redakcyja «Našaj Nivy». Tut i źmiaščałasia kalekcyja Ivana Łuckieviča. U hetych ścienach nočyŭ i Maksim Bahdanovič, kali naviedvaŭ Vilniu.

Budynak pa Zavalnaj, 5. Tut taksama mieściłasia redakcyja «Našaj Nivy». Tut i źmiaščałasia kalekcyja Ivana Łuckieviča. U hetych ścienach nočyŭ i Maksim Bahdanovič, kali naviedvaŭ Vilniu.

Ivan i Anton Łuckievičy stajali i ŭ vytokach Biełaruskaj Narodnaj Respubliki, byli adnymi ź inicyjataraŭ abviaščeńnia jaje niezaležnaści. Anton navat uznačalvaŭ Radu narodnych ministraŭ BNR.

Vilenskaja biełaruskaja himnazija, jakuju zasnavaŭ Ivan Łuckievič. Na pačatku isnavańnia himnazii razam ź joju dziejničaŭ prytułak dla dziaciej-sirotaŭ, zasnavany ksiandzom Adamam Stankievičam. Tut vykładali Maksim Harecki, Francišak Alachnovič, Barys Kit, pracavaŭ dyrektaram Branisłaŭ Taraškievič. Paźniej tut raźmiaścili Biełaruski muziej imia Ivana Łuckieviča, jaki arhanizoŭvaŭ jahony brat Anton. 

Vilenskaja biełaruskaja himnazija, jakuju zasnavaŭ Ivan Łuckievič. Na pačatku isnavańnia himnazii razam ź joju dziejničaŭ prytułak dla dziaciej-sirotaŭ, zasnavany ksiandzom Adamam Stankievičam. Tut vykładali Maksim Harecki, Francišak Alachnovič, Barys Kit, pracavaŭ dyrektaram Branisłaŭ Taraškievič. Paźniej tut raźmiaścili Biełaruski muziej imia Ivana Łuckieviča, jaki arhanizoŭvaŭ jahony brat Anton. 

Burlivaje i plonnaje žyćcio Ivana Łuckieviča akazałasia karotkim. Jon chvareŭ na suchoty, nievylečnuju na toj čas chvarobu, a jahonyja «pryhody» taksama padryvali i biez taho słaboje zdaroŭje. 1919 hod staŭ apošnim dla jaho. Ivana vyvoziać u polski horad Zakapane, dzie jon i pamiraje 20 žniŭnia. Jamu było ŭsiaho tolki 38 hadoŭ.

Trahična skłaŭsia i los jahonaha brata i paplečnika Antona. U 1939 hodzie jaho aryštoŭvajuć savieckija ŭłady. Spačatku trymajuć u minskaj turmie, zatym, u 1941 hodzie Antona pryhavorvajuć da 8 hadoŭ źniavoleńnia. Zatym advoziać u Bałašoŭ, adtul adpraŭlajuć u kancłahier praz Aktarsk, što pad Saratavam. Łuckievič pamiraje 23 sakavika 1942 u sančastcy pierasylnaha punkta ŭ Aktarsku.

Mahiła bratoŭ Łuckievičaŭ siońnia znachodzicca ŭ Vilni na mohiłkach «Rosy», dzie pachavana šmat viadomych dziejačaŭ Biełarusi i Litvy. Na joj vyjavy Ivana i Antona i šylda ź imiom treciaha brata, Ściapana (Stefana).

Mahiła bratoŭ Łuckievičaŭ na mohiłkach «Rosy». 

Mahiła bratoŭ Łuckievičaŭ na mohiłkach «Rosy». 

Voś tolki ŭ ziamli pad pomnikam lažyć cieła adnaho Ściapana. Dakładnaje miesca pachavańnia Antona Łuckieviča nieviadomaje (viadoma tolki, što pachavany jon na kamunalnych (haradskich) mohiłkach Atkarska ŭ Rasii). A Ivan lažyć u Zakapane — u Vilni simvalična pachavali trochi ziamli ź jahonaj mahiły.

Ani Ivanu, ani Antonu niama pomnikaŭ u Biełarusi, niama vulicaŭ, jakija b byli nazvany ŭ ich honar. Tolki ŭ Vilni Biełaruski muziej, što stvarajecca, pačaŭ nazyvacca muziejam imia Ivana Łuckieviča. I heta pry tym, što Łuckievičy, jak i sotni i tysiačy inšych, faktyčna achviaravali žyćciom kab damahčysia taho, što ich naščadki atrymali ŭ 1991 hodzie biaspłatna — niezaležnaści Biełarusi. Na tym padmurku z žyćciaŭ i spravaŭ mnostva ludziej, jakija sotniu hadoŭ tamu pracavali, ciarpieli pieraśled, hinuli za svaje pohlady, i staić siońniašniaja Biełaruś. Nie było b ich — nie było b siońnia i našaj krainy. I pomnić pra ich, viedać ich imiony — heta abaviazak, synoŭniaja padziaka baćkam.

* * *

Za cikavuju vandroŭku pa Litvie i dapamohu ŭ padrychtoŭcy materyjału – vialikaja padziaka arhanizataram vandroŭki «Ivan Łuckievič i Našaniŭskaja para» Valeryi Čarnamorcavaj i Paŭłu Karalovu, a taksama Tavarystvu biełaruskaj kultury ŭ Litvie i jaho staršyni Alesiu Adamkoviču, Vilenskamu biełaruskamu muzieju imia Ivana Łuckieviča i piersanalna Ludvicy Kardzis.

Kali vy cikaviciesia vandroŭkami pa histaryčnych miescach Biełarusi i Jeŭropy — źviartajciesia da Paŭła Karalova i Valeryi Čarnamorcavaj pa telefonach 8-025-545-84-30, 8-029-134-28-04 ci pišycie na skryniu [email protected]

Клас
1
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?