U śniežni 1991-ha 1/6 častka sušy kančatkova stała postsavieckaj. Za dvaccać piać hadoŭ novyja krainy nabyli rysy paŭnacennych nacyjanalnych dziaržaŭ. Razychodžańnie ŭ praktykach roznych postsavieckich dziaržaŭ ZEIT Online apisaŭ praz prablemu savieckaj spadčyny, jakaja ŭ toj ci inšaj stupni zachoŭvaje svaju prysutnaść. Jak postsavieckija krainy abychodziacca sa svajoj niadaŭniaj supolnaj minuŭščynaj?

Kab razabracca ŭ hetym, vydańnie — supolna z fondam Kiorbier — zaprasiła vykazacca miascovych ekśpiertaŭ. Tak paŭstała sieryja «Spadčyna Savieckaha sajuza». Biełaruski vypusk sieryi vyjšaŭ 14 śniežnia, jon piaty pa liku — paśla rasijskaha, łatvijskaha, ukrainskaha i azierbajdžanskaha.

Niama sensu padrabiazna zanadta spyniacca na tekstach, bo ich zadača — pieradać niamieckamu čytaču tyja ci inšyja bačańni i samaapisańni miascovych hramadstvaŭ, jakija biełaruskaj publicy zbolšaha viadomyja ź pieršakrynic.

Hieorhij Kaśjanaŭ, pišučy pra Ukrainu, žorstka krytykuje tamtejšuju dekamunizacyju. Toje, što raniej było niaznačnym, nie pryciahvała ŭvahi, robić vysnovu Kaśjanaŭ, u vyniku «aktrairavanaha» zakona ab dekamunizacyi raptam nabyło vahu i stała častkaj štodzionnaj kamunikacyi mnohich ludziej. Hetaja ŭnutranaja supiarečnaść — reaktualizacyja kamunistyčnaj spadčyny praz dekamunizacyju — chavaje za saboj vialikuju niebiaśpieku. Naprykład, jaje častkaj stała apraŭdańnie nacyjanalistyčnych, etnična ekskluziŭnych naratyvaŭ. Niaŭkludnaść ukrainskaha ŭrada ŭ dačynieńni da histaryčnaj palityki vyklikaje tym bolšaje ździŭleńnie i zakłapočanaść, kali ŭziać pad uvahu, što «histaryčnyja arhumienty aktyŭna vykarystoŭvalisia ruskim bokam, kab ideałahična abhruntavać anieksiju Kryma».

Alaksiej Miler u artykule pra Rasiju kancentrujecca na «ruinach savieckaj nacyjanalnaj palityki» i intelektualnych dyskusijach «zachodnikaŭ», što vialisia za savieckim časam u dysidenckich kołach. Historyk nastojvaje: chacia ideja intehracyi Rasii ŭ zachodni śviet abłudnaja, prajeŭrapiejskaja intelektualnaja tradycyja pavinna i ŭ dalejšym słužyć aryjenciram dla hramadstva.

(Čytačy «Našaj Nivy», darečy, viedajuć abodvuch aŭtaraŭ — paraŭnalna niadaŭna jany vystupali ŭ Minsku na adkrytaj dyskusii i zabiaśpiečyli tam intensiŭnaść sprečki.)

Cikava vyrašajecca pytańnie ab «savieckaj spadčynie» u artykule pra Łatviju, dzie hałoŭnaj temaj stanovicca vialikaja hramada nie-hramadzian. A artykuł pra Azierbajdžan pačynajecca słovami «niezaležnaść Azierbajdžana ad SSSR była ciažka zavajavanaja»: čytačy knih Navumčyka ŭśmichnucca na hetym miescy.

BSSR vs. Biełaruś

Aŭtaram artykuła pra Biełaruś staŭ supracoŭnik BISS Dzianis Mieljancoŭ. Jon pabudavany krychu inačaj: kanstatujecca ahulnaje stanovišča ŭ toj ci inšaj halinie ŭ 1991-m i potym pakazvajecca dalejšaja dynamika. Artykuł nazyvajecca «Doŭhaje raźvitańnie z BSSR».

Naprykład, pišučy pra ekanomiku, Mieljancoŭ pakazvaje jaje prybliznuju strukturu ŭ epochu BSSR. «Zboračny cech» Sajuza byŭ kiepska padrychtavany da samastojnaha isnavańnia, u vyniku čaho hałoŭnaj metaj elit staŭ pošuk mahčymaściej abnaŭleńnia «haspadarčych suviaziej» u novych palityčnych umovach. U kančatkovym vyniku: «Savieckaja spadčyna zadała strukturu siońniašniaj biełaruskaj ekanomiki i była vyznačalnaj dla aryjentacyi krainy na Rasiju».

Inšym elemientam savieckaj spadčyny stała vysokaja stupień militaryzacyi Biełarusi. Stratehičnaje značeńnie krainy pryviało da taho, što ŭ 1991-m niezaležnaja Biełaruś mieła 240 tysiač vajskoŭcaŭ — 1 sałdat prychodziŭsia na 42 žychary, vielmi vysoki pa jeŭrapiejskich mierkach pakazčyk. Demantaž savieckaj vajskovaj spadčyny u kančatkovym vyniku pryvioŭ da ździełki z Rasijaj: «Biełaruś zastavałasia nadalej vajskovym sajuźnikam Maskvy, pakinuła ruskuju militarnuju infrastrukturu ŭ krainie niekranutaj i aktyŭna demanstravała hieapalityčny niejtralitet, tady jak Kreml naŭzamien padtrymlivaŭ biełaruskuju ekanomiku».

Asobna Mieljancoŭ spyniajecca taksama na kultury. U 1991-m BSSR była «najbolš savietyzavanaj i rusifikavanaj respublikaj». Ruskaja mova i Vialikaja Ajčynnaja vajna panavali ŭ ideałahičnym poli. Vytoki biełaruskaje dziaržaŭnaści źviazvalisia ŭ masavym histaryčnym ujaŭleńni z 1919 hodam. I ŭsio ž: «Paradaksalnym čynam amal usia kłasika sučasnaj biełaruskaj litaratury była stvoranaja taksama ŭ BSSR, zasnavanaja sistema adukacyi i navuki, sfarmiravanaja biełaruskaja identyčnaść».

Centralnaja dumka artykuła — pastupovy adychod ad savieckich uzoraŭ, erozija savieckaj spadčyny nasupierak metanakiravanym namahańniam bolšaści elit. Asablivuju rolu ŭ paćviardžeńni hetaha tezisa hraje nazirańnie ab aryjentacyi biełaruskaj moładzi na zachad. jak dokaz hetaha pryvodzicca spasyłka na artykuł Viktara Marcinoviča ŭ toj ža ZEIT Online. Chacia, pryznaje Mieljancoŭ, prychilnaść da jeŭrazijskaj intehracyi i Rasii ŭsio adno ŭ krainie macniejšaja.

Narešcie, kantekst raźvićcia rehijona paśla sakavika 2014 hoda pryvioŭ da rostu «novaj nacyjanalnaj śviadomaści». Nie zastałasia biezuvažnaj da hetych tendencyj elita: jana «uzmocniena skiroŭvaje svaju ŭvahu na pytańni nacyjanalnaj identyčnaści i simvoliki, padtrymki biełaruskaj movy i vypracoŭki šmatviektarnaj palityki, nakolki heta mačyma ŭ dadzienaj hieapalityčnaj situacyi». Siudy ž dałučajecca i pryncyp «situacyjnaj niejtralnaści», jaki stanovicca klučavym u biełaruskaj zamiežnaj palitycy.

U kancy artykuła Mieljancoŭ źviartajecca da pytańnia pra kaštoŭnaściach biełaruskaha hramadstva i kanstatuje: jany — pad mocnym upłyvam «savieckaha», sfarmiravanyja dośviedam kamunistyčnaj epochi. Heta mir, biaśpieka i stabilnaść — u toj čas jak pravy i svabody adychodziać na druhi płan.

I ŭsio ž ahulny vyvad aŭtara pazityŭny (dla niekaha — niehatyŭny): «navat dla biełarusaŭ Saviecki Sajuz marudna, ale peŭna stanovicca minuŭščynaj».

Reakcyja

Mieljancoŭ stvaryŭ vielmi prazrysty vobraz Biełarusi, akuratna dapasavany da ahulnaha kantekstu. Jak hety vobraz ubačyli i acanili niamieckija čytačy? Mahčymaść paznajomicca z hetaj pierśpiektyvaj prapanujuć kamientaryi da tekstu. Kolkaść kamientaryjaŭ da tekstu pra Biełaruś vyrazna sastupaje topavym tekstam pra Ukrainu, Rasiju i Łatviju. Adnak i tekst Mieljancova vyklikaŭ peŭnuju dyskusiju.

«Naša Niva» prapanuje pierakład najbolš cikavych kamientaroŭ.

Djed Moros piša:

«i na refierendumie 1995 hoda, na jakim bolšaść padtrymała inicyjatyvu novaha prezidenta na karyść ekanamičnaj intehracyi z Rasijskaj Fiederacyjaj» [heta cytata z artykuła Mieljancova]

zdajecca kamuści jašče čaroŭnym, što ludzi ŭ Biełarusi majuć prava hałasavać ab hetym?

Martin Rémy:

Mieli prava, spadar dziadula Maroz.

Artykuł uzvažany, pryjemna spakojny i vielmi abaznany.

U pryvatnaści, jak dakładna i abhruntavana pakazana, nakolki važna dla niejtralnaj dziaržavy pamiž dvuma sajuzami pravodzić efiektyŭnuju šmatviektarnuju zamiežnuju palityku.

Finlandyja demanstruje heta bolš za pałovu stahodździa, jak heta robicca, moža, nie duža achvotna, ale paśpiachova. Ukraina pakazvaje, što zdarajecca, kali heta nie ŭdajecca.

ES, ale i Rasija taksama, dobra robiać, kali krychu mieniej pazirajuć na Respubliku Biełaruś zhary. Susiedzi nie pavinny adrazu žanicca, kab mirna žyć adno z adnym na adnym kantyniencie.

Prezident A. Łukašenka niejak vykazaŭsia nakont zamiežnaj palityki, što Biełaruś moža być mostam pamiž ES i Rasijaj.

Miru i starannym i pryvietnym ludziam adtul varta pažadać, kab jany stali i zastavalisia ŭ hetym paśpiachovymi.

Herzchenbrause:

Cikavy i dobra napisany artykuł. Vialiki dziakuj, spadar Mieljancoŭ.

«Najvažniejšyja dla biełarusaŭ kaštoŭnaści — mir, biaśpieka i stabilnaść, tady jak palityčnyja pravy, nakštałt svabody mierkavańniaŭ i demakratyi, nie razhladajucca jak pieršastupiennyja. Da taho ž u pytańniach palityčnych i ekanamičnych reformaŭ biełarusy addajuć pieravahu macniejšamu ŭmiašańniu dziaržavy, to-bok paternalisckaj madeli».

Nu, hučyć heta zusim pa-nasku. Zdajecca narmalnym, buržuaznym hramadstvam z fokusam intaresaŭ na tradycyjnych kaštoŭnaściach, naprykład na siamji i biaśpiecy.

«Usio bolš ludziej u krainie vystupajuć za całkam niezaležnuju krainu pa toj bok usich sajuzaŭ».

Tut bačna, da čaho ŭsia viadzie. Čamu ŭ pieravažna mirnym i industryjalizavanym śviecie abaviazkova nieabchodna dałučacca da bolšaha partniora? Ci nielha, kab i Niamieččyna stała bolš aŭtachtonnaj? Abaviazkova treba ŭklučacca ŭ transatłantyčny abarončy sajuz ci ŭ jeŭrazijski pakt? Heta, sapraŭdy, kaniečnie nieabchodna, dałučacca da niekaha ŭ zamiežnaj palitycy?

Besondere Aufgaben:

Na redkaść nienapružany artykuł z krainy, jakuju niamieckaje miedyjnaje spažyvańnie, kali naohuł zaŭvažaje, to jak «apošniuju dyktaturu Jeŭropy» — pry tym, što Minsk ad Bierlina znachodzicca na takoj ža adlehłaści, jak i Paryž ci Miłan. Nie chočučy niešta prycharašyć, praces transfarmacyi ŭ Biełarusi prajšoŭ z vyrazna mienšym stresam, čym naprykład va Ukrainie, chacia pa ekanamičnych i kulturnych mierkach krainy nieparaŭnalnyja. Tak ci inačaj, heta sapraŭdy vielmi śvieža, zamiž ideałohii atrymać infarmacyju — ja šmat novaha daviedaŭsia. Słovy padziaki!

Helium12:

Bierlin — mahčyma, ale bolšaść niamieckich haradoŭ bližejšaja da Paryža ci Miłana.

Ale słušna, što tut zvyčajna dumajuć u zachodnim kirunku. Piataja pa pamiery krainy la majho miesca žycharstva — Čechija. Ale ž: akramia Polščy heta adzinaja susiedniaja kraina ź Niamieččynaj, jakuju ja nie naviedaŭ. Ja viedaju taksama mnohich inšych, jakija padobnyja vandroŭki rabili, ale dalej za Bierlin ci Vartburh na ŭschod nie jeździli.

Artykuł u kožnym razie cikavy i dazvalaje Biełarusi vystupić u inšym, pazityŭniejšym śviatle.

orcinus:

«Pastupova ž paŭstaje novaja nacyjanalnaja śviadomaść». Heta tak? Bo ž u ES usio nacyjanalnaje jak niešta davoli kiepskaje padajecca. A ŭ Biełarusi heta niešta dobraje? Jak takoje moža być?

Winne Two:

Vielmi dobry artykuł. Cikava, uzvažana i pakidaje čytaču prastoru, kab sfarmiravać ułasnaje mierkavańnie. Heta stała redkaściu ŭ sučasnych miedyjach.

Cytata:

Najvažniejšyja dla biełarusaŭ kaštoŭnaści — mir, biaśpieka i stabilnaść, tady jak palityčnyja pravy, nakštałt svabody mierkavańniaŭ i demakratyi, nie razhladajucca jak pieršastupiennyja

Kaniec cytaty.

Ja tolki nastojliva spadziajusia, što zachodnija instytucyi i niaŭradavyja arhanizacyi źmiracca z hetym i nie sprabavaćmuć znoŭ rabić svaje hiešefty, kab upierci biednym biełarusam zachodniuju formu žyćcia ci pradać jaje jak adziny šaniec aščaślivicca. Heta paciarpieła paražeńnie va Ukrainie, u Siryi, Afhanistanie i h. d., i ludzi tam zapłacili vialikuju canu za ŭmiašańnie (kali naohuł vyžyli).

MaxLeser:

«Doŭhaje raźvitańnie z BSSR».

ale, jak i doŭhaje raźvitańnie ź ES. Heta zaŭsiody pačynajecca z adčužeńnia, bo bolšaść hramadstva pačuvajecca adčužana — tak, jak SSSR nikoli nie zmoh stać hamahiennaj dziaržavaj, nie moža heta i pašyrany ES.

Kassander_Nebu:

Dobry artykuł, chacia ja nie maju dastatkovaj kvalifikacyi, kab zasumniavacca, ci ŭsiaho chapaje…

Z tym małym, što ja viedaju, - nijakaje supiarečnaści, kab ja nie mahła spałučyć heta z reštaj.

Heta ja chacieła vyrazna zanatavać, bo tak nie z kožnym artykułam u ZEIT.

Alexej S.:

Mnie artykuł taksama vielmi spadabaŭsia. Imavierna, tamu, što jon napisany biełarusam, i potym pierakładzieny. U kožnym razie dziakuj redakcyi za dobry vybar.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?