Užo 1 kastryčnika 2017 hoda ŭ Katałonii moža adbycca refierendum ab niezaležnaści ad Ispanii. Kali bolšaść udzielnikaŭ refierendumu skaža «tak», Katałonija abvieścić ab svajoj niezaležnaści ŭ adnabakovym paradku, biez kansultacyj z Madrydam.

Urad i parłamient Katałonii, jakija abviaścili ab refierendumie, amal całkam kantralujucca prychilnikami niezaležnaści, jakija ŭpeŭniena pryjšli da ŭłady ŭ 2012 i 2015 hodzie. Zhodna z vynikami apytańniaŭ, choča niezaležnaści i bolšaja častka katałoncaŭ. Ale aficyjny Madryd nie źbirajecca zdavacca, tamu žorstka i niervova reahuje na imknieńni palitykaŭ z Barsiełony.

Katałonija jak častka Ispanii

Punktam adliku historyi Katałonii źjaŭlajecca 988 hod, kali ŭ vyniku Rekankisty Barsiełona była kančatkova vyzvalenaja ad arabaŭ. U CHII stahodździ Katałonija stanavicca častkaj Arahonskaha karaleŭstva. U ChVI stahodździ hetaje karaleŭstva dałučyłasia da Ispanii, ale zachoŭvała peŭnuju samastojnaść, jakuju całkam zhubiła ŭ ChVIII stahodździ.

Pieršaja sproba vyjści sa składu Ispanii adbyłasia ŭ 1871 hodzie, ale ŭ vyniku pieramoŭ Katałonija vyrašyła zastacca.

Nastupnaja sproba była ŭ 1930-ja, ale katałoncy byli vymušanyja prypynić praces stvareńnia niezaležnaj dziaržavy z-za hramadzianskaj vajny, dzie jany padtrymali respublikanski ŭrad u baraćbie suprać Fransiska Franka. Paśla pieramohi Franka ŭ Ispanii ŭstalavaŭsia tatalitarny režym. Vidavočna, što hienieralisimus nie moh daravać katałoncam padtrymki respubliki: represii režymu Franka suprać katałoncaŭ byli nadzvyčajna žorstkimi, a katałanskaja mova znachodziłasia pad zabaronaj. Cikava, što ŭ adroźnieńnie ad katałanskaj, pašyreńniu baskskaj movy Franka spryjaŭ, chacia lubyja prajavy baskskaha sieparatyzmu dušylisia — dyktatar byŭ udziačny baskam za padtrymku časoŭ Hramadzianskaj vajny.

Paśla adychodu Franka ad ułady spynilisia i represii suprać katałoncaŭ. U 1979 hodzie Katałonija atrymała aŭtanomny status, krychu paźniej była źniataja zabarona na vykarystańnie katałanskaj movy.

Niekalki dziesiacihodździaŭ katałoncy karystalisia pieravahami aŭtanomii, ale praź niekatory čas pačali prajaŭlacca inšyja prablemy. Katałonija — bahaty rehijon, jaki davaŭ samy vialiki ŭniosak u ahulnaispanski VUP, ale kiravać svaim hrašyma katałoncy nie mahli, bo ŭsio raźmiarkoŭvaŭ Madryd. Hetuju prablemu častkova vyrašyli ŭ 2006 hodzie, kali aŭtanomny rehijon atrymaŭ novy status z mahčymaściu samastojna rasparadžacca ŭłasnymi finansami.

Niahledziačy na ŭsie sproby aficyjnaha Madryda załahodzić katałoncaŭ, jany nie źbiralisia spyniacca. U 2009—2010 hadach u Katałonii adbylisia nieaficyjnyja refierendumy, dzie kala 90% vykazalisia za poŭnuju niezaležnaść ad Ispanii.

U 2012 hodzie pa Katałonii prajšli masavyja pratesty pad łozunham «Katałonija — novaja dziaržava Jeŭropy», u jakich brali ŭdzieł kala 2 młn čałaviek. U hetym ža hodzie na vybarach u katałonski parłamient pieramahli prychilniki niezaležnaści.

Refierendum-2014, jaki nie adbyŭsia

Adrazu paśla vybaraŭ kirujučaja kaalicyja pastaviła pierad saboj metu — pryvieści Katałoniju da niezaležnaści. Na listapad 2014 hoda byŭ zapłanavany refierendum. Ale aficyjny Madryd aktyŭna supraciŭlaŭsia.

U sakaviku 2014 hoda Kanstytucyjny sud Ispanii pastanaviŭ, što hety refierendum nie moža być praviedzieny, tamu što nie adpaviadaje Kanstytucyi Ispanii. Kanstytucyja zabaraniaje rehijonam pravodzić refierendumy ab niezaležnaści ŭ adnabakovym paradku.

Barsiełonie pryjšłosia pajści na sastupki. Zamiest refierendumu było pryznačana apytańnie, jakoje nie mieła jurydyčnaj siły. Ale navat heta apytańnie, dzie z 2,3 młn vybarcaŭ 80% prahałasavali za niezaležnaść, było pryznana madrydskimi ŭładami niezakonnym, a arhanizatary byli pakaranyja turemnymi terminami.

Ispanija była hatovaja navat užyvać siłu: žurnalistam stała viadoma pra pierakidvańnie 180 elitnych śpiecnazaŭcaŭ z Madryda ŭ Barsiełonu.

Chacia toj refierendum i nie adbyŭsia, praviedzienaje apytańnie ŭsio ž zapuściła doŭhaterminovy praces lehitymizacyi suvierenitetu.

Refierendum-2017 adbudziecca?

Chacia aficyjny Madryd śćviardžaje, što ni pry jakich umovach nie dapuścić refierendumu 1 kastryčnika 2017 hoda, paŭtaryć scenar 2014 hoda im budzie nie tak prosta.

U 2015 hodzie ŭ Katałonii adbylisia daterminovyja vybary, dzie znoŭ pieramahli prychilniki niezaležnaści. Jany vyrašyli stvaryć darožnuju kartu atrymańnia niezaležnaści, kab nie dać mahčymaści Ispanii demakratyčnymi mietadami sarvać refierendum.

Prezident Katałonskaha ŭrada Karłas Pudžemon (Carles Puigdemont) zajaviŭ, što refierendum adbudziecca i biez dazvołu Madryda: dla jaho lehitymnaści budzie dastatkova rašeńnia katałonskaha parłamienta. Zaraz parłamient prymaje adpaviednyja zakony, kab «vyklučyć» Katałoniju z pravavoj sistemy Ispanii.

Karłas Pudžemon.

Karłas Pudžemon.

Urad Katałonii navat raspracavaŭ miechanizm «imhniennaha adździaleńnia» Katałonii na toj vypadak, kali aficyjny Madryd pieraškodzić praviadzieńniu refierendumu. Takim čynam, šancy na źjaŭleńnie novaj dziaržavy ŭ Jeŭropie całkam realnyja. Ale jak hetaja novaja dziaržava budzie vyhladać, kali bolšaść vybarcaŭ skaža «tak»?

Terytoryja i nasielnictva Katałonii

Treba razumieć, što aŭtanomnaja vobłaść Katałonija nie adpaviadaje histaryčnym ziemlam tak zvanaj Vialikaj Katałonii. Aŭtanomnaja vobłaść Katałonija, dzie adbudziecca refierendum i pra jakuju idzie havorka, źjaŭlajecca tolki adnym z rehijonaŭ, dzie kampaktna žyvuć katałoncy i nośbity katałanskaj movy. U šyrokim sensie ŭ terytoryju histaryčnaj «Vialikaj Katałonii» ŭvachodziać bolšaja častka Valensii (mova aficyjna nazyvajecca «valensijskaj», ale jana całkam identyčnaja katałanskaj movie), Balearskija vyspy, Andora, a taksama pamiežnyja rajony inšych rehijonaŭ Ispanii i Francyi.

Rehijon Katałonija — heta tolki adna častka ŭsich ziamiel Vialikaj Katałonii.

Rehijon Katałonija — heta tolki adna častka ŭsich ziamiel Vialikaj Katałonii.

Ci mohuć usie «katałonskija ziemli» abjadnacca kali nie ŭ adnu dziaržavu, to chacia b adnu administracyjna-terytaryjalnuju adzinku? Heta małavierahodna. Kali aŭtanomnaja vobłaść Katałonija i dabjecca niezaležnaści, inšyja katałonskija ziemli nie zmohuć hetaha aŭtamatyčna zrabić, tamu što Kanstytucyja Ispanii jašče ŭ 1978 hodzie zabaraniła aŭtanomnym rehijonam abjadnoŭvacca. Tamu kali, naprykład, Valensija i zachoča adździalicca ad Ispanii, joj daviadziecca rabić heta samastojna, bieź źviazki z Katałonijaj. Da taho ž, daloka nie fakt, što inšyja ziemli «Vialikaj Katałonii» zachočuć być pad uładaj Barsiełony. I valensijcy, i balearcy, i, tym bolš, andorcy, źjaŭlajucca nośbitami svajoj asobnaj identyčnaści.

Tamu kali Katałonija stanie niezaležnaj dziaržavaj, jaje płošča budzie składać 32 114 kvadratnych kiłamietraŭ (141 miesca ŭ śviecie), a nasielnictva kala 7 570 908 čałaviek (100 miesca ŭ śviecie).

Stalica

Biassprečna, stalicaj budzie Barsiełona, jak najbujniejšy palityčny, ekanamičny, kulturny i histaryčny centr Katałonii.

Valuta

Pakul dakładnaha scenara niama, ale jość dva mahčymyja varyjanty. Katałonija moža padpisać damovu ź ES, kab zachavać na svajoj terytoryi jeŭra, albo navat viarnucca da piesiety. Sprava ŭ tym, što słova «piesieta» (nazva ispanskaj valuty z 1869 pa 2002 hod) — katałonskaje i pierakładajecca jak «maleńki kavałačak», tamu katałoncy mohuć ličyć hetuju valutu svajoj.

Ściah

Siońnia aficyjnym ściaham Katałonii źjaŭlajecca Sańjera (kat. Senyera), jon składajecca z čatyroch čyrvonych pałos na załacistym fonie. Ale ściaham, jaki źjaŭlajecca realnym simvałam baraćby za niezaležnaść Katałonii, źjaŭlajecca Estełada (kat. Estelada). «Niezaležnaja» Estełada adroźnivajecca ad «aficyjnaj» Sańjery najaŭnaściu biełaj zorki, upisanaj u sini trochkutnik.

Ale, zhodna z prajektam Kanstytucyi, aficyjnym ściaham užo niezaležnaj Katałonii zastaniecca ŭsio ž Sańjera.

Sańjera. 

Sańjera. 

Estełada — simvał zmahańnia za niezaležnaść. 

Dziaržaŭnaja mova

Na siońniašni dzień u Katałonii daminuje ispanskaja mova. Jana źjaŭlajecca hałoŭnaj razmoŭnaj movaj žycharoŭ Katałonii, daminuje ŭ kino i drukavanaj pradukcyi. Doŭhija hady katałanskaja mova była pad zabaronaj, usie centralnaja ispanskija ŚMI pracujuć pa-ispansku, pa-ispansku pracujuć i siłavyja struktury ŭ Katałonii. Tamu nie dziŭna, što katałoncy addajuć pieravahu ispanskaj movie.

Ale ŭ śfiery dziaržaŭnaha spravavodstva i adukacyi situacyja inšaja — tam daminuje mienavita katałanskaja mova.

Kali Katałonija stanie niezaležnaj dziaržavaj, pieršaj dziaržaŭnaj movaj tam stanie mienavita katałanskaja. Budzie i druhaja dziaržaŭnaja mova, ale nie ispanskaja, a aranskaja. Chacia bolšaść nasielnictva i razmaŭlaje pakul pa-ispansku, aficyjnaha statusu ŭ niezaležnaj Katałonii jana mieć nie budzie.

Takuju situacyju možna paraŭnać ź situacyjaj va Ukrainie, dzie bolšaść nasielnictva razmaŭlaje pakul pa-rusku (bo heta pakul daminujučaja mova, chacia jana i nie maje aficyjnaha statusu), ale ŭsie dziaržaŭnyja instytuty pracujuć na ŭkrainskaj movie.

Forma kiravańnia

Kali Katałonija atrymaje niezaležnaść, jana stanie respublikaj. Kiraŭnikom hetaj respubliki budzie staršynia ženieralitata (urada) Katałonii, jaki budzie abiracca na 5 hadoŭ maksimum na dva terminy.

Ekanomika

Katałonija — bahaty rehijon, jaki maje samuju vialikuju pa pamierach ekanomiku ŭ Ispanii. Jaje naminalny VUP składaje kala 200 młrd jeŭra, što bolš za 20% ad pamieraŭ usioj ispanskaj ekanomiki. VUP na dušu nasielnictva ŭ Katałonii za 2014 hod byŭ kala 28 181 jeŭra. Dla paraŭnańnia, pa ŭsioj Ispanii siaredni pakazčyk kala 22 800 jeŭra.

Kali Katałonija stanie niezaležnaj dziaržavaj, jaje ekanomika budzie supastaŭnaj z ekanomikaj Danii ci Finlandyi, a VUP na dušu nasielnictva budzie prykładna jak u Francyi ci Italii.

Ale kali Katałonija adździelicca ad Ispanii, dla ekanomiki Ispanii heta budzie mieć ciažkija nastupstvy. Sprava ŭ tym, što zamiežnyja pazyki ŭ Katałonii adnosna nievialikija i zamiežnaja pazyka Ispanii mała źmienicca, a voś pamier ispanskaj ekanomiki źmienšycca istotna, bo vypłata pa pazykach budzie ciahnuć ispanskuju ekanomiku ŭniz.

Futboł

Budaŭnictva dziaržaŭnych instytutaŭ, asobnaj pravavoj sistemy, ekanomiki, status moŭ — važnyja pytańni. Ale nie mienš cikavym pytańniem źjaŭlajecca futboł: ci pakinuć katałonskija kłuby ispanskuju lihu i stvorać svaju asobnuju, ci źjavicca ŭ Katałonii svaja paŭnavartasnaja nacyjanalnaja zbornaja?

Pieršaje pytańnie asabliva cikavaje tym, što supraćstajańnie madrydskaha «Reała» i «Barsiełony» źjaŭlajecca znakavaj padziejaj u ispanskim futbole. Kali katałoncy zrobiać asobny ad Ispanii čempijanat, uvieś śviet bolš nie pabačyć znakamitych matčaŭ «El-Kłasika». I ŭvohule takija padziei možna ŭsprymać jak krach usiaho ispanskaha futboła.

Cikava, što futbolnaja «Barsiełona» padtrymlivaje nie tolki refierendum ab niezaležnaści, ale i samu ideju niezaležnaści Katałonii. 

U svaju čarhu čynoŭniki ź ispanskaj futbolnaj fiederacyi zajaŭlajuć, što, kali Katałonija stanie niezaležnaj, «Barsiełonie», «Espańjołu» i inšym katałonskim kłubam zabaroniać vystupać u ispanskim pieršynstvie.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?