Siońnia nie stała najstarejšaha biełarusa śvietu Barysa Kita. Jon adyšoŭ u 108-hadovym vieku. Pryhadajem hutarku, jakuju zapisała ź im pa telefonie na 107-hodździe žurnalistka «Narodnaj voli» Raisa Unukava.

Fota Kastusia Łaškieviča.

Fota Kastusia Łaškieviča.

«Jašče žyvu!» —- pačuŭsia i ščaślivy, radasny śmiech. Rady, što možna parazmaŭlać, dy jašče i pa-biełarusku. Jahonaja siabroŭka Tamara ciažka chvareje i ciapier redka prychodzić, a ruskamoŭnaja Iryna, vałancior, jakaja prychodziła da jaho amal kožny dzień, paśla ciažkaj apieracyi znachodzicca ŭ sanatoryi. Barys Uładzimiravič nie moža chadzić, a ŭ invalidnym vazku nie šmat paruchaješsia. Tamu jon uvieś čas siadzić u maleńkim pakojčyku, u čatyroch ścienach…

«Nu, jakija ŭ vas naviny?»

— «Anijakich. Praŭda, dniami Amieryka (Kit maje amierykanskaje hramadzianstva) turbavałasia, ci žyvy jašče, bo ja atrymlivaju amierykanskuju piensiju. Dyk voś, treba budzie ciapier dakazvać, što žyvu. — śmiajecca.

Barys Kit paskardziŭsia, što apošnim časam u jaho kiepski nastroj:

»Kiepski… Vielmi kiepski… U majoj siabroŭki Tamary vialikija niepryjemnaści: dniami jaje zdaroŭje značna pahoršyłasia… Jana ŭžo daŭno chvareje na rak, ale raniej zaŭsiody časta prychodziła da mianie. A ciapier… Ciapier nie vychodzić užo z chaty. Praź niejki miesiac joj budzie ŭžo 80. Dyj Iryna, siastra miłasernaści, jakaja była ŭ mianie amal štodnia, ciapier znachodzicca na reabilitacyi paśla pieraniesienaj niadaŭna apieracyi… I ad małodšaha syna, jaki tam, u Amierycy, niama nijakaj viestki. Što ź im? Dzie jon? Usio heta nie daje mnie spakoju. I ja zaraz strašenna zmučany…»

— Čym vy zaniaty?

— Zaniaty dumkami, — adkazvaje jon. — Siadžu voś u vazku ci lažu ŭ łožku i ŭspaminaju svajo žyćcio… Dumaju pra toje, što zrabiŭ šmat dabra i dla navuki, i dla ludziej. Uspomniłasia siońnia, jak ja byŭ staršynioj pieršaha schodu — histaryčnaha schodu ŭ Vašynhtonie, na jakim adbyłosia pajadnańnie SSSR i Amieryki ŭ rakietnaj halinie. Heta była pieršaja dvuchbakovaja sustreča. 1960 hod. U Amieryku pryjechała hrupa savieckich akademikaŭ i ministraŭ. Pakolki ja dobra viedaŭ ruskuju movu i mieŭ na toj čas vialiki vopyt u rakietnaj spravie, mianie i pryznačyli kiraŭnikom hetaj hrupy. Uspaminaju, što na hetaj sustrečy nie było nijakaj palityki — tolki navuka. Atmaśfiera była nadzvyčaj družalubnaja… I ja vielmi hanarusia, što raspačaŭ hetuju spravu, jakaja praciahvajecca i pa siońniašni dzień. A vynikam tych pieramoŭ staŭ zapusk u 1972 hodzie saviecka-amierykanskaj sistemy «Sajuz—Apałon».

Ja rady, što bolšuju častku žyćcia zajmaŭsia navukaj, što prynios šmat karyści čałaviectvu… Ja daśledavaŭ nievierahodna cikavyja rečy ŭ halinie astranaŭtyki. Asabliva hanarusia tym, što ŭdzielničaŭ u raspracoŭcy vadkaha vadarodu, jaki staŭ asnoŭnym rakietnym palivam, dziakujučy čamu zrabiłasia mahčymym padarožža na Miesiac… Na praciahu 25 hadoŭ ja pracavaŭ u halinie kaśmičnych daśledavańniaŭ u Amierycy, napisaŭ pieršy ŭ historyi kasmanaŭtyki padručnik pa palivie dla rakietnych sistem, jaki byŭ stanoŭča acenieny va ŭsim śviecie. I ja byŭ zaŭsiodnym delehatam usich mižnarodnych kanhresaŭ pa astranaŭtycy, dzie vystupaŭ z dakładami i paviedamleńniami.

Pra Barysa Kita dva hady tamu napisała «Frankfurter Allgemeine». Pra sakret daŭhalećcia jon skazaŭ tady: «Ničoha nie rablu dla hetaha. Absalutna. Vybirajusia hulać, «kali dobraje nadvorje».

Pra Barysa Kita dva hady tamu napisała «Frankfurter Allgemeine». Pra sakret daŭhalećcia jon skazaŭ tady: «Ničoha nie rablu dla hetaha. Absalutna. Vybirajusia hulać, «kali dobraje nadvorje».

***

Barys Kit naradziŭsia 6 krasavika 1910 u Pieciarburhu.

Pačatkovuju adukacyju atrymaŭ u Navahrudskaj himnazii. Skončyŭ fizika-matematyčny fakultet Vilenskaha ŭniviersiteta. Z 1933 h. vykładaŭ matematyku ŭ Biełaruskaj himnazii ŭ Vilni, a ŭ 1939 h. staŭ jaje dyrektaram. U 1940 h. zaniaŭ pasadu akruhovaha inśpiektara Baranavickaj navučalnaj akruhi, arhanizavaŭ pačatkovyja i siarednija škoły ŭ Baranavickim, Słonimskim, Vałožynskim i Vaŭkavyskim rajonach. Adnaviŭ Biełaruskuju himnaziju ŭ Navahrudku.

U časy hitleraŭskaj akupacyi byŭ dyrektaram škoły ŭ Lebiedzievie, himnazii ŭ Pastavach i handlovaj škoły ŭ Maładziečnie, navučańnie ŭ himnazijach ratavała moładź ad vyvazu ŭ Hiermaniju. Mnohija vučni byli udziačnyja jamu za nastaŭnickuju dziejnaść. Niejki čas byŭ u niamieckaj turmie, vyžyŭ.

Uletku 1944 h. vyjechaŭ u Hiermaniju, u 1947 h. pryjechaŭ u ZŠA. Adzin sa stvaralnikaŭ biełaruskaha asiarodka ŭ Saŭt-Ryviery. Kit razam z Franakam Šaŭroŭskim, Łanhinaj i Uładzimiram Bryleŭskim, Michasiom Sieńkam zaprašali biełarusaŭ ź Niamieččyny ŭ Saŭt-Ryvier, šukali im žyllo, pracu. Takim čynam paŭstaŭ biełaruski asiarodak z carkvoj, jaki paśpiachova dažyŭ da našaha času.

U 1950 h. Kit pierajechaŭ u Łos-Andžełas, dzie taksama spryčyniŭsia da arhanizacyi biełaruskaha žyćcia.

Ź siaredziny 1960-ch udzielničaŭ u kaśmičnych prajektach, u vyniku čaho pakinuŭ hramadskuju dziejnaść.

Źjaŭlajecca akademikam Suśvietnaj akademii astranaŭtyki (Paryž), členam Amierykanskaha astranaŭtyčnaha tavarystva.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0