Kala baśnijskaha miastečka Visoka mieściacca samyja staražytnyja ŭ śviecie piramidy, uźviedzienyja pradstaŭnikami nieviadomaj supercyvilizacyi, śćviardžaje archieolah‑samavuk Semir Asmanahič. «Baśnijskaja dalina piramid» — poŭnaja bzdura, kažuć specyjalisty. Tym nia mienš, prajekt pošuku piramid padtrymlivajecca ŭładami Bośnii‑Hiercahaviny.

Baśnijec Semir Asmanahič pavodle adukacyi mechanik, kaliści jon emihravaŭ u ZŠA dy zasnavaŭ u Techasie ŭłasny biznes. Asmanahič zachaplaŭsia archiealohijaj, amal dvaccać hadoŭ vyvučaŭ piramidy i historyju indziejcaŭ majia. Žadańnie archiealahičnych adkryćciaŭ pryviało amatara historyi piramid i staražytnych cyvilizacyj na radzimu — u Bośniju. U šmatlikich interviju Asmanahič kazaŭ, što ŭ Bośnii jaho pieršapačatkova cikavili siaredniaviečnyja staražytnaści kala miastečka Visoka, za 35 km na paŭdniovy zachad ad Sarajeva. Paśla jon źviarnuŭ uvahu na šmatlikija miascovyja ŭzvyššy. Ahladajučy ich, Semir Asmanahič pryjšoŭ da dumki, što pad imi — staražytnyja pabudovy. Idealna pravilnaja forma niekatorych hor, zajaviŭ Asmanahič, daje padstavu mierkavać, što tut znachodziacca staražytnyja piramidy.

Cement u časy ledavika

Zusim fantastyčna hučyć zajava pra čas pabudovy piramid: 12 tysiač hadoŭ da n.e., u časy apošniaha źledzianieńnia ŭ Eŭropie. Navat sam Asmanahič niapeŭny adnosna chranalohii. «My jašče nie znajšli arhaničnych reštak, takich, jak kostki, draŭnina albo vuhal... Takija analizy dapamohuć nam datavać pabudovy», — razvažaŭ jon, majučy na ŭvazie nieabchodnaść radyjevuhlarodnaha vyznačeńnia dat uźviadzieńnia tak zvanych piramid.

U «Dalinie piramid», pavodle Asmanahiča, čatyry‑piać rukatvornych hor, jakija jon nazyvaje adpaviedna piramidami «Sonca», «Miesiaca», «Cmoka» i «Kachańnia». Piramida «Sonca» maje ŭ vyšyniu 213 m, na tracinu vyšej za Vialikuju Piramidu ŭ Hizie! Asmanahič śćviardžaje, što hrani piramidy «Sonca» idealna z'aryjentavany pa bakach śvietu i majuć daskanałuju hieametryju.

U krasaviku 2006 h. Asmanahič, stvaryŭšy svaju daśledčuju hrupu, pačaŭ raskopki piramidy «Sonca». Im papiaredničali radyjalakacyjnyja daśledavańni. Analizavalisia i fatazdymki sa spadarožnika. Pavodle zajavaŭ Asmanahiča, heta dazvoliła paćvierdzić fakt isnavańnia ŭ piramidach lochaŭ. U piramidzie «Sonca», pavodle jaho słoŭ, pavinien być składzieny z kamianioŭ pakoj. Lochami, kaža jon, piramidy złučajucca u adnu systemu. Jak paviedamiŭ Asmanahič, z dapamohaju šachcioraŭ i hieolahaŭ udałosia abśledavać učastak adnaho z tunelaŭ, jaki ciahniecca ŭ nietrach hary amal na 3,8 km. Jon kaža, što tuneli budavalisia z vykarystańniem štučnaha rastvoru, a pierad vuzkim uvachodam znachodziłasia vybrukavanaja kamianiami placoŭka.

Abśledavańnie piramidy «Miesiaca» dazvoliła Asmanahiču zajavić, što jamu ŭdałosia znajści tam ślady teras, jakija budavalisia z kamiennych hłyb. Pa terasie prachodzili niehłybokija rytmična prasiečanyja raŭki.

Što kažuć specyjalisty?

Piramida — adzin z typaŭ manumentalnych zbudavańniaŭ staražytnaści. Najbolš ich u Ehipcie. Reštki mesapatamskich piramid zachavalisia na terytoryi sučasnaha Iranu i Iraku. Archieolahi adnaznačna kažuć: staražytnyja narody Eŭropy nie budavali piramid. Vyklučeńnie — niekalki piramidalnych kanstrukcyj, znojdzienych kala Nicy ŭ Francyi. Ich, najchutčej, pabudavali rymskija lehijanery, jakija apynulisia pad mocnym upłyvam ehipeckaj relihii.

Dahetul samymi staražytnymi i vialikimi piramidami śvietu ličacca ehipeckija, najbolš rańnija jakija pačali ŭzvodzić z kamiennych blokaŭ u časy Rańnich dynastyj (2800 — 2200 h. da n.e.). Tamu sensacyjnyja zajavy Asmanahiča pra adkryćcio ŭ Eŭropie piramid, zbudavanych u 12 000 h. da n.e., vyklikali škvał źjedlivaj i źniščalnaj krytyki.

Specyjalisty źviarnuli ŭvahu na ŭzrovień navukovaj kvalifikacyi i arhumentacyi Asmanahiča. Jaho amatarskija studyi, naprykład, skiroŭvalisia na vyrašeńnie prablemy pachodžańnia kultury majia. Pavodle jaho ŭjaŭleńniaŭ, ich pačatak varta šukać na lehiendarnaj Atlantydzie, kudy jany pryjšli z… suzorja Plajadaŭ. Adkrytyja na jaho dumku piramidy ŭ Bośnii — najstarejšyja ŭ śviecie, «maci ŭsich piramid». Asmanahič paraŭnoŭvaje ich z analahičnymi pabudovami Meksyki i Ehiptu. Dla jaho jany źviony ŭ adnym łancuhu, jašče adna «enerhietyčnaja kropka» na ciele planety.

Mark Roŭz, z onłajnavaha časopisu «Archaeology», adnosić artykuły Semira Asmanahiča da žanru fantastyčnaj archiealohii albo pseŭdaarchiealohii, jakaja nia maje ničoha supolnaha z navukaj. Pry elementarnaj praviercy kancepcyi takoha kštałtu rassypajucca.

Uzvyššy kala Visoka — pryrodnyja hiealahičnyja ŭtvareńni, adnaznačna śćviardžajuć vučonyja z fakultetu hornaj spravy i hiealohii Baśnijskaha ŭniversytetu. Tutejšyja ŭzvyššy — prykład klasyčnych sedymentalnych utvareńniaŭ i adkładaŭ roznaj taŭščyni, jakich šmat u hornym rajonie Sarajeva‑Zienica.

U vakolicach Visoka samyja rańnija pasieliščy adnosiacca da nealitu i datujucca 5 tys. da n.e. Najbolš jarkija staronki miascovaj minuŭščyny źviazany z staražytnymi iliryjcami i nasielnictvam časoŭ Rymskaj imperyi. U siarednija viaki na hary znachodziłasia ŭmacavanaja rezydencyja miascovych karaloŭ, jakaja ŭźnikła na miescy fartecyi rymskaha peryjadu, a taja ŭ svaju čarhu budavałasia na ruinach bolš rańniaha pasielišča. Ni z adnym z hetych peryjadaŭ, śćviardžajuć specyjalisty‑archieolahi, nielha atajasamlivać budaŭnictva jakich‑niebudź piramid.

Amerykanski archieolah, prafesar Bostanskaha Ŭniversytetu Kurtys Ranełz, jaki specyjalizujecca na vyvučeńni dahistoryi Hrecyi i Bałkan, prakamentavaŭ zajavy baśnijca tak: kali vieryć Asmanahiču, piramidy budavali ludzi časoŭ poźniaha palealitu. Ale ŭ toj čas nasielniki rehijonu, jak darečy i inšych častak Eŭropy, byli radyja budanu sa skur i vohnišču. Manumentalnaja architektura typu piramid nia śniłasia ŭ tyja časy navat žycharam bierahoŭ Niłu. Pamiž 27 000 i 12 000 hadami da n.e. Bałkany znachodzilisia ŭ zonie apošniaha ledavikovaha maksymumu — peryjadu ź vielmi chałodnym i suchim klimatam. Mnohija hory byli pakrytyja lodam.

U červieni 2006 h., u samy razhar raskopak na t.zv. piramidzie «Sonca», miascovaść naviedaŭ brytanski archieolah, prafesar Entani Hardynh — prezydent Eŭrapiejskaj asacyjacyi archieolahaŭ. Paśla ahladu hary i miesca raskopak jon zajaviŭ, što hara maje tolki naturalnaje pachodžańnie. Jon nie znajšoŭ na joj anijakich dokazaŭ isnavańnia piramid.

«Piramidaidyjoty» rujnujuć sapraŭdnyja pomniki

Reštki zbudavańniaŭ, jakija čas ad času traplajucca Asmanahiču, pa słovach specyjalistaŭ, mahli zastacca ad Siaredniaviečča.

Niekatoryja eksperty abraźliva nazyvajuć kamandu Asmanahiča «piramidaidyjotami». Asmanahič kazaŭ, što ŭ jaho hrupie archieolahaŭ šmat kvalifikavanych specyjalistaŭ z roznych krain. Paźniej niekatoryja z nazvanych im navukoŭcaŭ publična zajavili, što nikoli nie padtrymlivali zhadany prajekt i nie davali zhodu ŭdzielničać u im. Asobnyja ŭdzielniki prajektu praz peŭny čas rasčaravana pakinuli kamandu Asmanahiča.

Niečakanuju padtrymku, paśla naviedvańnia raskopak, akazaŭ Asmanahiču ehipecki hieolah Ali Barakat. Pavodle jaho zaklučeńnia, hara źjaŭlajecca «raznavidnaściu piramid, ale, napeŭna, prymityŭnaj piramidaj». Adnak specyjalisty nie dali viery Barakatu. Na heta było šmat pryčyn. Naprykład, jon paviedamiŭ presie, što ŭ Bośniju ŭ jakaści eksperta pa piramidach jaho nakiravaŭ viadomy ehiptolah doktar Zani Chavas — hieneralny sakratar Ehipeckaha kamitetu staražytnaściaŭ. Paźniej vyśvietliłasia, što pajezdka ŭ Bośniju — asabistaja inicyjatyva Barakata. Dyj Barakat nie źjaŭlajecca specyjalistam pa piramidach. Sam Zani Chavas hłyboka pierakanany ŭ tym, što «baśnijskija piramidy» — hiealahičnyja ŭtvareńni, jakija nia majuć anijakaj suviazi ź piramidami Ehiptu.

Vialikaja hrupa baśnijskich archieolahaŭ i hieolahaŭ u svaim liście, apublikavanym u sakaviku 2007 h., adznačaje, što raskopki, jakija pravodziacca pad kiraŭnictvam Asmanahiča, pryvodziać da razbureńnia niealityčnych i siarednieviakovych napłastavańniaŭ. Znojdzienyja artefakty — čałaviečyja kostki, roznyja pryłady pracy, frahmenty kieramičnaha posudu — zastajucca nieapublikavanymi i tolki čas ad času demanstrujucca presie. Najbolš vierahodna, jany adnosiacca da siaredniaviečnaha peryjadu, kali na hary isnavali adpaviednyja fartecyi. A kamanda Asmanahiča, ihnarujučy realnyja fakty, sprabuje stvaryć vakoł siabie areoł tajamničaści i vieru ŭ mityčnuju cyvilizacyju. Naprykład, pišuć jany, tak zvanyja «mehality, jakija skacilisia dołu ź piramidy» albo reštki «staražytnych enerhietyčnych chramaŭ» ni što inšaje jak dobra daśledavanyja navukoŭcami baśnijskija nadmahilnyja kamiani‑stećci. Zrobleny ŭ ramanskim styli siarednieviakovy reljef kryža ŭ kruzie bačycca im «dyjahramaj staražytnych nieviadomych mechanizmaŭ». Specyjalisty źviartajuć uvahu na toje, što kamanda Asmanahiča nie nadrukavała nivodnaj navukovaj spravazdačy pa vynikach raskopak.

Niahledziačy na žorstkuju krytyku i adsutnaść dokazaŭ, što hory — heta piramidy, Asmanahič praciahvaje šukać. Pry vidavočnaj padtrymcy baśnijskich uładaŭ jon stvaryŭ fond «Archiealahičny park: Fond Baśnijskaj piramidy Sonca», jaki maje svoj ŭeb‑sajt. Z daśledčych prahram fondu na 2006—2010 h. vynikaje, što budzie rekanstrujavacca viaršynia piramidy «Sonca». U 2007 h. pačalisia raskopki na hary Pljesevica — piramidzie «Miesiaca». Naładžvajucca maršruty i prahramy dla turystaŭ. Visoka stała, na radaść miascovych žycharoŭ i administracyi, adnym z samych papularnych u krainie turystyčnych centraŭ. Asmanahič maje namier uklučyć Baśnijskuju dalinu piramid u śpis pomnikaŭ usiaśvietnaha značeńnia, što jašče bolš pavialičyć turystyčny patok u Visoka.

A ŭładam padabajecca

Baśnijskija navukoŭcy nastojliva rajać prypynić dziaržaŭnuju padtrymku prajektu, jaki kamprametuje baśnijskuju navuku i nabyvaje ŭsiaśvietny skandalny rozhałas. Adnak, peŭna, ułady majuć ad prajektu Asmanahiča vyhadu. Im impanuje zajava, što Bośnija źjaŭlajecca «kałyskaj čałaviečaj cyvilizacyi». Letaś vykanaŭca abaviazkaŭ staršyni ŭradu Bośnii‑Hiercahaviny Sulejman Cichič infarmavaŭ hieneralnaha sakratara JUNESKA Kaichito Macuura pra pośpiechi ŭ daśledavańni hary kala Visoka. Macuura, nibyta, paabiacaŭ pasłać tudy hrupu ekspertaŭ, kab pastavić kropku ŭ spravie baśnijskich piramid. Adnak sumnieŭna, što jany pryjeduć u Visoka. Najaŭtarytetniejšyja specyjalisty ŭžo zrabili svajo zaklučeńnie. Akramia taho, viadomyja eŭrapiejskija archieolahi ŭ červieni 2006 hoda nakiravali ŭ JUNESKA list ź mierkavańniem pra biessensoŭnaść misii i marnuju tratu hrošaj, jakija lepš vykarystać na inšyja sacyjalnyja i kulturnyja prahramy. Pryjezd ekspertaŭ ad JUNESKA budzie abaviazkova vykarystany Asmanahičam dziela padtrymki jaho pseŭdanavukovych idej.

Mienavita z‑za valuntaryzmu ŭładaŭ, jakija nie źviartajuć uvahi na ŭsieahulnuju krytyku idej i pamknieńniaŭ Asmanahiča, praciahvajecca padtrymka avanturnaha prajektu ŭ razburanaj vajnoj Bośnii (majecca na ŭvazie baśnijskaja vajna 1992 — 1995 hadoŭ — M.K.). Zhadany vyšej Entani Hardynh u svaim liście redaktaru londanskaj «Times» piša pra katastrafičnaść sytuacyi ŭ sfery achovy archiealahičnaj spadčyny ŭ Bośnii‑Hiercahavinie. U krainie, bahataj na dahistaryčnyja i siaredniaviečnyja staražytnaści, mnohija ź jakich zastalisia paniščanyja apošniaj vajnoj, kupka sumlennych ludziej bieznadziejna sprabuje baranić archiealahičnuju spadčynu ad tysiačaŭ vandałaŭ i maradzioraŭ. Da hetaj płojmy źniščalnikaŭ, — praciahvaje Hardynh, — dadajucca bahatyja prychadni‑avanturysty, jakija karystajucca biednaściu krainy i realizujuć svaje sumnieŭnyja prajekty.

Mikoła Kryvalcevič

Semir Asmanahič i jahonaja piramida

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0